Inwazyjne gatunki obce wykorzystywane w pszczelarstwie, cz. 2.

W pierewszej części artykułu zdefiniowano, czym są gatunki obce oraz inwazyjne. Zwrócono uwagę na to, że główne zagrożenie, jakie niosą ze sobą obcy przybysze, to wypieranie rodzimych gatunkow z ich naturalnych siedlisk, często niezwykle rzadkich i cennych przyrodniczo.

Część roślin inwazyjnych stanowi jednak dobrą bazę pokarmową dla pszczół i z tego względu leżą w kręgu zainteresowań pszczelarzy.

Poniżej przedstawiono najczęściej spotykane obce gatunki inwazyjne, niezwykle popularne wśród pszczelarzy (zwłaszcza ze względu na swoją miododajność).

Pasieka nr 73 (5/2015)
Nawłoć.

Rdestowce

Rdestowiec japoński lub ostrokończysty (Reynoutria japonica Houtt.)*. Jest rośliną o dobrej wydajności miodowej, wynoszącej ok. 250 kg/ha(1). Należy do 100 najniebezpieczniejszych pod względem inwazyjności gatunków świata(2).

Charakteryzuje go szybki wzrost i szybkie rozprzestrzenianie się. Osiąga wysokość nawet do 3 m. Toleruje każdy rodzaj gleby, dlatego też błyskawicznie opanowuje nie tylko nieużytki, ale także skraje lasów, łąki, brzegi cieków i zbiorników wodnych.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Rdestowiec czeski lub pośredni (Reynoutria × bohemica Chrtek & Chrtkova)*. Jest mieszańcem pomiędzy dwoma wcześniej wymienionymi rdestowcami, który pojawił się spontanicznie w Europie Środkowej. Podobnie jak gatunki, z których się wywodzi, stanowi duże zagrożenie dla rodzimej flory.

Niecierpek gruczołowaty
(Impatiens glandulifera Royle.)*

Ze względu na bardzo dużą wydajność miodową (nawet do 700 kg/ha(3) często podsiewany w okolicach pasiek. Nadal uprawiany także w ogrodach przydomowych jako roślina ozdobna. Tymczasem roślinę tę charakteryzuje szeroka tolerancja środowiskowa, brak naturalnych wrogów i łatwa regeneracja.

Pasieka nr 73 (5/2015)
Niecierpek gruczołowaty.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Robinia akacjowa
(Robinia pseudoaccacia L.)

Wykazuje niewielkie wymagania środowiskowe. Jest gatunkiem szybko rosnącym i regenerującym się. Tworząc silne odrosty korzeniowe potrafi w szybkim czasie opanować duże połacie terenu. Wysusza głębsze warstwy gleby oraz wzbogaca w azot warstwę powierzchniową, przez co doprowadza do poważnych zmian warunków glebowych.

Pasieka nr 73 (5/2015)
Grochodrzew (robinia akacjowa).

W efekcie tych zmian w miejscu jej występowania dochodzi do wycofywania się gatunków lokalnych (na przykład leśnych) i wkraczania na ich miejsce roślin azotolubnych. Zmienia się zatem całkowicie skład gatunkowy flory.

Trojeść amerykańska
(Asclepias syriaca L.)*

Posiada małe wymagania glebowe, łatwo się rozprzestrzenia, szybko rośnie i osiąga duże rozmiary (do 1,8 m). Wykazuje działanie allelopatyczne względem innych roślin. Roślina bardzo ekspansywna, wkracza na siedliska rodzimych gatunków skutecznie je wypierając.

Pasieka nr 73 (5/2015)
Trojeść amerykańska.

Blokuje również proces naturalnej sukcesji. Bardzo łatwo rozmnaża się z podziemnych rozłogów, jak i z nasion tworząc rozległe, jednogatunkowe, trudne do usunięcia połacie. Jest odporna na niekorzystne warunki środowiska, zwłaszcza na suszę.

Uznawana za najbardziej nektarodajny spośród wszystkich obecnie u nas zaaklimatyzowanych gatunków. Wydajność miodowa sięga 600 kg/ha(5).

Nawłocie

Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis L.). Jest chętniej oblatywana przez pszczoły niż pozostałe nawłocie. Pomimo dużej produkcji nektaru (wydajność miodowa do 800 kg/ha), wpływa negatywnie na różnorodność gatunkową i liczebność dzikich zapylaczy (np. pszczół samotnic, motyli, bzygowatych), poprzez redukcję ich bazy pokarmowej.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Może modyfikować obieg fosforu i węgla w glebie a także negatywnie wpływa na zawartość dostępnych form fosforu, azotu azotanowego i trwałość agregatów glebowych.

Barszcze

Barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi Manden.).* Ze względu na swoje rozmiary (dorasta do 5 m wysokości) i ogromną produkcję biomasy, barszcz zaczął być stosowany w Związku Radzieckim od lat 40. XX wieku jako roślina pastewna.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Barszcz Mantegazziego lub kaukaski (Heracleum mantegazzianum Sommier & Levier)*. Jego negatywny wpływ na środowisko jest bardzo podobny do barszczu Sosnowskiego. Tak samo jak on zaliczany jest do groźnych obcych gatunków inwazyjnych. Został sprowadzony jako roślina ozdobna. Wywiera negatywny wpływ na rodzime składniki zbiorowisk roślinnych.

Zakończenie

Inwazyjne gatunki obce są przyczyną wielu nieodwracalnych szkód w środowisku naturalnym oraz w gospodarce człowieka. Poprzez ich przypadkowe bądź celowe wprowadzanie zmniejsza się bioróżnorodność naszego kraju, która jest bardzo cenna w skali Europy.

Giną również bezpowrotnie rzadkie i cenne dla Polski ekosystemy, dla których gatunki inwazyjne stanowią szczególne zagrożenie.

Wymienione w niniejszej publikacji gatunki zostały celowo przywiezione i rozpowszechnione na terenie Polski i Centralnej Europy. W przypadku większości gatunków introdukcja miała miejsce w odległych czasach, w XVIII i XIX wieku.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Zbigniewa Kołtowskiego (Instytut Ogrodnictwa, Oddział Pszczelnictwa w Puławach, Zakład Zapylania Roślin), m.in. „Wielki Atlas Roślin Miododajnych”, „Pożytki pszczele, zapylanie i miododajność roślin”, „O wartości pszczelarskiej krzewów owocowych”, „Dobre, lecz mało znane rośliny pożytkowe kwitnące w czerwcu”, „Astry jesienne – jeden z najpóźniejszych pożytków” i wiele innych.

mgr inż. Luiza Dawidowicz
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu


Źródło artykułu:
E.M. Szymański (red.) Współczesne uwarunkowania działalności gospodarstw pasiecznych, Wydawca Górnołużyckie Stowarzyszenie Pszczelarzy w Zgorzelcu, Zgorzelec 2014, s. 93-109. Monografia naukowa została wydana z okazji Konferencji Młodych Naukowców „Współczesne uwarunkowania działalności gospodarstw pasiecznych” odbywającej się w Zgorzelcu w dniach 5-6 kwietnia 2014 r.

* konieczność uzyskiwania zezwolenia na przetrzymywanie, uprawę, rozmnażanie i sprzedaż


Bibliografia

  • Bylicka M., Obce gatunki inwazyjne (IAS) w Polsce – zagrożenie dla gospodarki i środowiska przyrodniczego, 2010, w: www.witrynawiejska.org.pl [on line]. Pozyskano: 2014-06-10; 16:00. Dostępny w: http://www.witrynawiejska.org.pl/zwierzeta/item/21841-obce-gatunki-inwazyjne-ias-w-polsce-zagrozenie-dla-gospodarki-i-srodowiska-przyrodniczego,
  • Dajdok Z., Śliwiński M., Romański M., Krzysztofiak A., Krzysztofiak L., Gatunki inwazyjne jako zagrożenie dla bioróżnorodności, w: www.wigry.win.pl [on line]. Pozyskano: 2014-06-11; 12:30. Dostępny w: http://www.wigry.win.pl/inf_i_rozw/budowa_por/por4_4.htm,
  • Jackowiak B., Modele ekspansji roślin synantropijnych i transgenicznych. Phytocoenosis. Seminarium Geobotanicum, Vol. 11. Białowieża, 1999, s. 3-16,
  • Jaroszewicz B., Obcy w natarciu – mechanizmy i ekologiczne skutki inwazji, Wykład wygłoszony w 2010 r., Uniwersytet Warszawski, Wydział Biologii, 2010,
  • Kamieniecki K., Gatunki inwazyjne, w: www.eko.org.pl [on line]. Ostatnia aktualizacja: 14.09.2009 [pozyskano: 2014-06-11; 13:00]. Dostępny w: http://www.eko.org.pl/index_trendy.php?dzial=2&kat=17&art=1560,
  • Kołtowski Z., Wielki atlas roślin miododajnych, Wyd. I. Przedsiębiorstwo Wydawnicze Rzeczpospolita S.A., Warszawa, 2006, s. 327,
  • Kornaś J., Oddziaływanie człowieka na florę: mechanizmy i konsekwencje. Wiadomości Botaniczne, 25 (3) 1981, s. 165-182,
  • Lowe S., Browne M., Boudjelas S., De Porter M., 100 of het Word’s Worst Invasive Alien Species. A Selection from the Global Invasive Database. ISSG IUCN, 2000, s. 12,
  • Moroń D., Lenda M., Skórka P., Inwazja nawłoci zmniejsza liczebność i różnorodność dziko żyjących pszczół, W: www.witrynawiejska.org.pl [on line]. Pozyskano: 2014-06-11; 13:30. Dostępny w: http://www.witrynawiejska.org.pl/przesiebiorczosc/pszczelarstwo/item/40596-inwazja-nawloci-zmniejsza-liczebnosc-i-roznorodnosc-dziko-zyjacych-pszczol,
  • Rymon Lipińska J., Zamień nawłocie na malwy przy płocie – gatunki inwazyjne w ogrodzie, WFOŚiGW, Gdańsk 2014, s. 36,
  • Solarz W., Inwazje biologiczne jako zagrożenie dla przyrody, w: Progress in Plant Protection/Postępy w Ochronie Roślin, 47 (1), 2007, s. 128-133,
  • Solarz W., Przyczyny i skutki inwazji biologicznych na świecie i w Polsce, w: Studia i Materiały CEPL w Rogowie, R.14, Zeszyt 33/4/2012, 2012, s. 9-14,
  • Tokarska-Guzik B., The establishment and spread of alien plant species (kenophytes) in the flora of Poland. Nr 2372. Wydawnictwo UŚl, Katowice, 2005, s.192,
  • Tokarska-Guzik B., Dajdok Z., Zając M., Zając A., Urbisz A., Danielewicz W., Hołdyński C., Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych, GDOŚ, Warszawa 2012, s. 197.
  • Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz. U. L 206 z 22.7.1992, str. 7),
  • Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: W kierunku strategii UE w sprawie gatunków inwazyjnych; COM (2008) 789. [Pozyskano: 2014-06-24; 18:00]. Dostępny w: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2008:0789:FIN:PL:PDF,
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 września 2011 r. w sprawie listy roślin i zwierząt gatunków obcych, które w przypadku uwolnienia do środowiska przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym (Dz. U. Nr 210, poz. 1260),
  • Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220, z późn. zm.).
  • www.atlas-roslin.pl, [on line], pozyskano: 2014-06-10; 14:30,
  • www.iop.krakow.pl, [on line], pozyskano: 2014-06-10; 16:30.

Przypisy:

  1. Kołtowski Z., Wielki atlas roślin miododajnych. Wyd. I. Przedsiębiorstwo Wydawnicze Rzeczpospolita S.A., Warszawa, 2006, s. 327,
  2. Lowe S., Browne M., Boudjelas S., De Porter M., 100 of het Word’s Worst Invasive Alien Species. A Selection from the Global Invasive Database. ISSG IUCN, 2000, s. 12,
  3. Kołtowski Z., Wielki atlas roślin miododajnych, Wyd. I. Przedsiębiorstwo Wydawnicze Rzeczpospolita S.A., Warszawa, 2006, s. 327,
  4. Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz. U. L 206 z 22.7.1992, str. 7),
  5. Kołtowski Z., Wielki atlas roślin miododajnych, Wyd. I. Przedsiębiorstwo Wydawnicze Rzeczpospolita S.A., Warszawa, 2006, s. 327,
  6. Kołtowski Z., Wielki atlas roślin miododajnych, Wyd. I. Przedsiębiorstwo Wydawnicze Rzeczpospolita S.A., Warszawa 2006, s. 327,

Powiązane artykuły


Czasopismo dla pszczelarzy z pasją - Pasieka
Zamów czasopismo
"Pasieka" do domu

Ocena użytkowników: 0 / 5

Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Co w trawie piszczy...

Kalendarz biodynamiczny 2018
Kalendarz biodynamiczny 2018

Kalendarz biodynamiczny 2018 Dzięki uprzejmości Koła Pszczelarzy we Wronkach, RZP Wlkp. Płn w Chodzieży prezentujemy Państwu pszczelarski kalendarz biodynamiczny, który zawiera wskazówki kied [ ... ]

Czytaj więcej »
Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?
Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?

Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?

Po co kolorowa nalepka i pudełko, po co ulotka lub broszura? Jak cię widzą, tak cię piszą i tak chętniej kupują. Ten sam miód, a [ ... ]

Czytaj więcej »
Otwarcie sezonu pszczelarskiego w Poznaniu
Otwarcie sezonu pszczelarskiego w Poznaniu

Otwarcie sezonu pszczelarskiego w Poznaniu Zapraszamy na coroczne otwarcie sezonu pszczelarskiego w hurtowniach Łysoń Sp. z o. o. w Poznaniu, ul. Jasielska 8c (dawna OSP) Serdecznie  [ ... ]

Czytaj więcej »
Inne artykuły »