Pszczoły pod kloszem

Stosowany przeze mnie w ubiegłych latach sposób usuwania pary wodnej opisałem szczegółowo w czwartym wydaniu książki „Moja pasieka”, zawierającej również rysunki techniczne wykonania uli wielkopolskich ulepszonych. W ostatnim sezonie zmodyfikowałem użytkowane przez siebie ule, co opisałem w niniejszym artykule. Swoimi wnioskami już teraz dzielę się z Czytelnikami „Pasieki”, aby zainteresowani mogli w bieżącym sezonie zastosować podobne rozwiązanie w swoich pasiekach.

Ul odsłonięty z tyłu
Ul odsłonięty z tyłu: w korpusie widoczna szyba
wykraplająca, za nią zatwór gniazdowy, w podstawce siatka
druciana. fot.© Alojzy Toma

Od kilku lat usuwałem w okresie zimowym parę wodną z powietrza ulowego przez jej wykraplanie i wymrażanie na nieocieplonym oszklonym zatworze. W czasie dużych mrozów osłaniałem zatwór dodatkowo cienkimi płatami gąbki poliuretanowej, aby usunąć z niego szron.

W moich ulepszonych ulach wielkopolskich mam hydrofobowe ściany, podobnie jak w ulach ze styropianu. Przednia i boczne ściany dwóch korpusów składają się ze styropianu grubości 5 cm, umieszczonego między twardymi płytami pilśniowymi grubości 3,2 mm.

Wewnętrzne płyty mają nawoskowaną na gorąco powierzchnię, aby nie nasiąkały wilgocią. W miejscu tylnej ściany jest zdejmowana pokrywa, co umożliwia wyciąganie ramek gniazdowych na płozach do przystawki przeglądowej. Nie ma w tych ulach specjalnych otworów wentylacyjnych ani przeciągu i pszczoły czują się jak pod kloszem.

Zmiany konstrukcyjne w układzie zimowej klimatyzacji

ul - rysunek techniczny

W zimie 2011/2012 zastosowałem w dwóch ulach znacznie intensywniejsze chłodzenie powietrza ulowego w celu wykraplania i wymrażania z niego jak najwięcej pary wodnej. W kolejnej zimie wprowadziłem na podstawie zebranych obserwacji pewne zmiany, pokazane na załączonym rysunku.

Części, z których składa się ul w okresie zimowym, przystosowany do nowego sposobu usuwania pary wodnej z powietrza ulowego oznaczyłem następującymi cyframi:

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

W tym celu wyjąłem z podstawki kasetę ocieplającą, a z korpusu sklejkę podramkową i oba zatwory – gniazdowy i nadstawkowy wraz z ich ociepleniem, a w pewnej odległości od skrajnych ramek zawiesiłem na wręgach nadstawki szybę wykraplającą. W pierwszej dekadzie listopada zastosowałem nową opisaną wyżej szybę wykraplającą i wsunąłem pod ramki skróconą do 375 mm sklejkę, co umożliwiło uszczelnienie gniazda do odymienia pszczół tabletką Apiwarolu.

Równocześnie podłożyłem pod przednią krawędź głębokiej podstawki beleczkę o wymiarach 2 × 2 × 41,5 cm w celu nieznacznego nachylenia ula do tyłu, aby zapewnić spływ wody przez tylną krawędź sklejki do ziemi.

Krążenie powietrza, pary wodnej, wody i ciepła

Powietrze krąży w ulu w dwóch niezależnych od siebie obiegach. Jeden – zewnętrzny – powodowany nagrzewaniem zimnego powietrza na powierzchni szyby wykraplającej. Płynie do ula przez sito denne i głęboką podstawkę, wzdłuż zewnętrznej powierzchni szyby i wypływa przez szczelinę między szybą i tylną ścianą nadstawki pod dach i na zewnątrz.

Niezakłócony przepływ tego powietrza w górę i poza ul zapewnia niezbędne, wydajne chłodzenie szyby i powietrza ulowego. Drugi – wewnętrzny – w którym ruch powietrza międzyramkowego, nazwanego w tym artykule powietrzem ulowym, jest powodowany ogrzewaniem w kłębie i dodatkowo stymulowany jego chłodzeniem na szybie.

Ogrzane w kłębie powietrze płynie w górę, co powoduje lekkie podciśnienie pod ramkami gniazdowymi. W jednocentymetrowej szczelinie między ramkami gniazdowymi i nadstawkowymi przesuwa się poziomo prawie tylko w kierunku zimnej szyby wykraplającej parę wodną, gdyż pozostałe trzy ściany są dobrze ocieplone grubymi płytami styropianowymi.

Po wejściu w strefę chłodzenia powietrze zwalnia kilkakrotnie średnią prędkość ruchu. Dotykając szyby oziębia się i płynie w dół do dolnej krawędzi ramek gniazdowych. Tu spotyka się z nieco chłodniejszym powietrzem zewnętrznym, napływającym z podstawki przez szczelinę między szybą i sklejką podramkową oraz przez wylotek pod ramki.

Para wodna powstaje w ulu w wyniku rozkładu pokarmu i jest wydalana przez pszczoły do powietrza ulowego. Powoduje, że powietrze zwiększa swoją wilgotność.

W dalszym czytaniu proszę odróżniać następujące pojęcia:

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Z każdego spożytego grama pokarmu powstaje 0,67 g pary wodnej, a dzienne zużycie w okresie zimowym wynosi około 18 g. Powstająca w kłębie para wodna płynie wraz z powietrzem ulowym do chłodni z prędkością, którą pszczoły starają się regulować zmianami zagęszczenia w kłębie. Tu powietrze działa najpierw osuszająco, kiedy ma niedosyt pary wodnej, a po przekroczeniu tzw. punktu rosy – nawilżająco kroplami rosy, które w ujemnej temperaturze zmieniają się w szron.

Ten proces zaczyna się na poziomie dolnej krawędzi szyby i postępuje powoli w górę, a w czasie siarczystych mrozów poniżej -10°C sięga nawet górnej części szyby w nadstawce. Na skutek wytrącania z powietrza pary wodnej na szybie szybko spada w tym miejscu jej prężność, co przyspiesza przepływ pary w kierunku szyby. Przy trwających mrozach grubość szronu narasta i szron wydaje się coraz bielszy.

Woda pojawia się w ulu tylko na szybie wykraplającej, gdyż ma wielokrotnie wyższe przewodnictwo cieplne niż wszystkie inne materiały znajdujące się w ulu, a ponadto jest stale obmywana zimnym powietrzem zewnętrznym, które na bieżąco odprowadza ciepło przejęte z szyby poza ul.

W celu znacznego zwiększenia efektywności tego procesu zwiększyłem powierzchnię szyby z 4,7 dm2 w poprzednich latach do ponad 15 dm2. W jesieni woda wykrapla się na szybie dopiero w czasie nocnych przymrozków. Przy niższych temperaturach spływa nielicznymi strużkami w dół, a pozostała na szybie rosa znika w ciągu dnia pod wpływem osuszającego działania powietrza ulowego, co świadczy o niedosycie pary wodnej.

Kiedy w poprzedniej zimie szyba wykraplająca sięgała głęboko do podstawki, para wodna nigdy nie wykraplała się poniżej ramek. Być może z powodu ochłodzenia powietrza ulowego w strefie ramek już do najniższej możliwej temperatury, a także z powodu mieszania się powietrza ulowego z powietrzem zewnętrznym o niższej wilgotności względnej.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Przyczyną może być bardzo skuteczne chłodzenie powietrza ulowego na szybie i/lub mały udział powietrza ulowego w masie powietrza wracającego do gniazda. W tym drugim przypadku zawartość tlenu i dwutlenku węgla byłaby w nim prawie taka sama jak w powietrzu zewnętrznym. Cdn.

Alojzy Toma
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Tel.728 328 422


Powiązane artykuły


Czasopismo dla pszczelarzy z pasją - Pasieka
Zamów czasopismo
"Pasieka" do domu

Ocena użytkowników: 0 / 5

Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Co w trawie piszczy...

Kalendarz biodynamiczny 2016
Kalendarz biodynamiczny 2016

Kalendarz biodynamiczny 2016 Dzięki uprzejmości Koła Pszczelarzy we Wronkach, RZP Wlkp. Płn w Chodzieży prezentujemy Państwu pszczelarski kalendarz biodynamiczny, który zawiera wskazówki kied [ ... ]

Czytaj więcej »
Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?
Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?

Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?

Po co kolorowa nalepka i pudełko, po co ulotka lub broszura?
Jak cię widzą, tak cię piszą i tak chętniej kupują. Ten sam miód, ale inaczej [ ... ]

Czytaj więcej »
Jedziemy na miodzie
Jedziemy na miodzie

Jedziemy na miodzie   1000 km dla pszczół, czyli zimowa wyprawa rowerowa po zachodniej oraz południowej Polsce promująca ochronę pszczół oraz konsumpcję miodu jako napoju izotoniczn [ ... ]

Czytaj więcej »
Inne artykuły »

Najczęściej czytane w ostatnich numerach:

Możliwości leczenia rozrostu gruczołu krokowego za pomocą produktów pszczeli...
Bogdan Kędzia, Elżbieta Hołderna-KędziaMożliwości leczenia rozrostu gruczołu krokowego za pomocą produktów pszczelich, cz. 1.

Możliwości leczenia rozrostu gruczołu krokowego za pomocą produktów pszczelich, cz. 1. Jedną z najbardziej rozpowszechnionych chorób występujących u mężczyzn jest rozrost gruczołu krokowego (prostaty, stercza). Często choroba ta nazywana jest łagodnym rozrostem gruczołu krokowego ( [ ... ]

Pasieka 1/2016
Wosk – pozyskiwanie, klarowanie, produkcja węzy
Grobelny Przemysław Wosk – pozyskiwanie, klarowanie, produkcja węzy

Wosk – pozyskiwanie, klarowanie, produkcja węzy Jako pszczelarze wiemy, iż do naszych podopiecznych powinna trafiać węza z dobrej jakości wosku, wytopionego z plastrów, które w sezonie pszczelarskim wyeliminowaliśmy z uli. Węza, jaką zamierzamy dać naszym pszczołom powinna zostać wyk [ ... ]

Pasieka 6/2015
Rozmiar komórki pszczelej – czy to jest ważne?
Ann HarmanRozmiar komórki pszczelej – czy to jest ważne?

Rozmiar komórki pszczelej – czy to jest ważne? Od tłumacza: Na całym świecie trwa poszukiwanie dróg rozwiązania podstawowego problemu: skutecznego leczenia pszczoły miodnej (Apis mellifera ssp.) z warrozy (Varroa destructor). Obserwacje rozwoju tego pasożyta wykazały, że na larwach psz [ ... ]

Pasieka 1/2016