Znaczenie trutni w rodzinie pszczelej

Każda rodzina pszczela, jak powszechnie wiadomo, składa się z trzech podstawowych kast, wśród których można wyróżnić: matkę pszczelą (królową), robotnice oraz trutnie. Osobniki należące do poszczególnych grup pełnią określone funkcje.

Najlepiej poznana jest funkcja robotnic, które w sposób bezpośredni przyczyniają się, m.in. do gromadzenia zapasów.

Kolejną, dobrze poznaną funkcję, pełni matka pszczela, której głównym zadaniem jest składanie jaj, dzięki czemu zapewnia ona ciągłość nie tylko swojej rodziny dając kolejne pokolenia młodych pszczół, ale również całemu gatunkowi.

Ciągłość nowych pokoleń robotnic jest niezbędna do zabezpieczenia rodziny pszczelej na okres zimy oraz nieustannego uzupełniania zużywanego zapasu miodu i pyłku przez rodzinę pszczelą. Wszyscy doceniają funkcje i prace, jakie pełnią i wykonują robotnice i matka pszczela.

Zarówno matka, jak i robotnice są samicami, natomiast trutnie są samcami. Dotychczas rolę trutni sprowadzano jedynie do reprodukcji, często określając je darmozjadami, które w gnieździe nic nie robią i nie przynoszą też do niego z zewnątrz żadnych surowców.

Rzeczywiście, podstawową funkcją, jaką pełnią trutnie w rodzinie pszczelej jest unasienienie młodej matki pszczelej. Do unasienienia dochodzi podczas tak zwanego lotu godowego.

Młoda matka od momentu wygryzienia się z matecznika przez 4-5 kolejnych dni dojrzewa, w 5 dniu wykonuje lot orientacyjny, a następnie mając 7-9 dni wylatuje z ula i zmierza w kierunku miejsca zgrupowania trutni - tzw. trutowiska.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Jednak, gdy nie ma takiej możliwości w ciągi kilku najbliższych dni (np. z powodu złej pogody) i zacznie składać jaja, traci zdolność do lotu godowego. W takim przypadku już nie wylatuje na dounasienienie. Po powrocie do ula matka pszczela jest sprawdzana przez pszczoły pod kątem jej zdrowia, jest czyszczona oraz karmiona.

Potocznie uważa się, że matka pszczela wraca do ula ze znamieniem godowym (weselnym), które warunkuje przyjęcie jej przez pszczoły. Jednak badania dowodzą, że nie zawsze brak znamienia godowego przyczynia się do eliminacji matki.

Matki, które wracają bez znamienia również są przyjmowane i akceptowane przez rodzinę pszczelą. Trutnie po unasienieniu matki giną, gdyż już pod koniec kopulacji są sparaliżowane i opadają na ziemię. Dzieje się tak, ponieważ wynicowanie narządu kopulacyjnego trutnia, poprzedzane jest wzrostem ciśnienia hemolimfy w organizmie samca.

Wzrost ciśnienia wewnątrz ciała owada przyczynia się do przemieszczenia większości hemolimfy w kierunku narządu kopulacyjnego. Dodatkowo proces ten wymaga dużych nakładów energii, której większość trutnie już straciły „goniąc” matkę pszczelą.

Wszystko to razem przyczynia się do paraliżu i śmierci trutnia. Tak kończą trutnie, które unasieniły matkę pszczelą. Samce, które nie brały udziału w lotach godowych lub w kopulacji żyją w gnieździe nawet do sierpnia, kiedy są wypędzane przez robotnice z uli i umierają z głodu oraz zimna.

Powyższa rola trutni jest powszechnie znana i dlatego uznawana za jedyne zadanie trutni w rodzinach pszczelich.

Trutnie, żeby utrzymać odpowiednią kondycję organizmu i zdolność reprodukcyjną muszą spożywać duże ilości pokarmu. Nie są one w stanie samodzielnie zdobywać pożywienia, dlatego muszą korzystać z zapasów zgromadzonych przez rodzinę.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

To zjawisko sprzyja rozprzestrzenianiu się chorób pasożytniczych i zakaźnych, zaraźliwych w promieniu nawet kilkunastu kilometrów od ich macierzystej pasieki. Czerw trutowy stanowi także podstawowe ogniwo w rozwoju Varroa destructor, ponieważ samice tego pasożyta najczęściej składają jaja właśnie na tym czerwiu (o 3 doby dłuższy rozwój osobniczy niż czerwiu pszczelego).

Dzieję się tak tylko, jeśli ramka o komórce trutowej jest przeczerwiona, w przypadku gdy ją wycinamy (ramka pracy) i pszczoły za każdym razem odbudowują tę woszczynę od nowa samice Varroa chętniej składają jaja w komórce pszczelej, gdzie mają już oprzędy poprzednich pokoleń pszczół.

Jednak ten aspekt można także wykorzystać przeciwko warrozie. Używając ramek pracy, które pszczoły najczęściej zabudowują plastrami trutowymi, można usunąć z gniazda około 60% osobników z rodzaju Varroa. Ten sposób walki z warrozą jest bardzo prosty i tani, a jego dodatkową zaletą jest większe pozyskiwanie wosku (plastry z ramek pracy przetapia się).

Należy prowadzić racjonalną gospodarkę pasieczną, tak aby nie dopuścić do wychowywania nadmiernych ilości trutni. Jeżeli w rodzinie pszczelej nie są zachowane odpowiednie proporcje pomiędzy osobnikami poszczególnych kast płciowych, dochodzi do poważnych problemów w funkcjonowaniu rodziny pszczelej.

W okresie dojrzałości biologicznej (maj-czerwiec) rodziny pszczelej powinna znajdować się w niej jedna matka, ok. 50-60 tysięcy robotnic i od kilkuset do tysiąca trutni.

Paweł Migdał
dr hab. Adam Roman,
prof. nadzw. dr Ewa Popiela-Pleban


Artykuł "Znaczenie trutni w rodzinie pszczelej" ukazał się w czasopiśmie "Pasieka" nr 5/2015, str. 4.


Czasopismo dla pszczelarzy z pasją - Pasieka
Zamów czasopismo
"Pasieka" do domu

Ocena użytkowników: 4 / 5

Gwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Co w trawie piszczy...

Kalendarz biodynamiczny 2018
Kalendarz biodynamiczny 2018

Kalendarz biodynamiczny 2018 Dzięki uprzejmości Koła Pszczelarzy we Wronkach, RZP Wlkp. Płn w Chodzieży prezentujemy Państwu pszczelarski kalendarz biodynamiczny, który zawiera wskazówki kied [ ... ]

Czytaj więcej »
Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?
Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?

Po co komu etykiety, ulotki i opakowania zbiorcze?

Po co kolorowa nalepka i pudełko, po co ulotka lub broszura? Jak cię widzą, tak cię piszą i tak chętniej kupują. Ten sam miód, a [ ... ]

Czytaj więcej »
Nabór na Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe dla Dorosłych
Nabór na Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe dla Dorosłych

Zespół Szkół im. Leokadii Bergerowej w Płocku ogłasza nabór na Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe dla Dorosłych dające uprawnienia do prowadzenia gospodarstwa rolniczego i pszczelarskiego 1. RL [ ... ]

Czytaj więcej »
Inne artykuły »