Alergenne i toksyczne działanie pszczelego pyłku kwiatowego przyjmowanego doustnie, cz. 1.

Alergia na pszczeli pyłek kwiatowy występuje bardzo rzadko, jednak osoby uczulone na pyłek kwiatowy traw, drzew oraz roślin uprawnych i dziko rosnących, muszą być bardzo ostrożne przy podejmowaniu decyzji o jego przyjmowaniu. W artykule omówiono dwanaście przypadków alergii na pyłek kwiatowy zbierany przez pszczoły oraz jego rodzaje powodujące alergię. W drugiej części artykułu zostanie omówiony mechanizm wywoływania reakcji alergennej oraz toksyczne działanie pszczelego pyłku kwiatowego.

fot.© Dariusz Małanowski
fot.© Dariusz Małanowski

Jako pierwsi ostre reakcje alergiczne na pszczeli pyłek kwiatowy przyjmowany doustnie opisali Cohen i wsp. (1979). Relacjonują oni trzy takie przypadki.

Pierwszym chorym była 31-letnia kobieta, która spożyła półtorej łyżeczki do herbaty pszczelego pyłku kwiatowego zakupionego w sklepie ze zdrową żywnością. W ciągu 30-45 min pojawił się u niej ból gardła, świąd twarzy i oczu oraz pokrzywka na twarzy, która objęła następnie plecy.

Wystąpiły również trudności w oddychaniu i przełykaniu, którym towarzyszyło osłabienie i zawroty głowy. Po niezwłocznym udzieleniu jej pomocy medycznej w postaci epinefryny i kortykosteroidów, objawy alergii ustąpiły całkowicie w przeciągu kilku godzin.

Z wywiadu lekarskiego wynikało, że kobieta ta cierpiała od wielu lat na sezonowe zapalenie błony śluzowej nosa, zwłaszcza w miesiącach letnich. Jako dziecko występowała u niej alergia na pomidory, w postaci pokrzywki, a także silna reakcja miejscowa na użądlenie komara.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

fot.© Dariusz Małanowski
fot.© Dariusz Małanowski

Mansfield i Goldstein (1981) donieśli o przypadku reakcji anafilaktycznej po spożyciu pyłku kwiatowego u 46-letniego mężczyzny od wielu lat chorującego na sezonowe alergiczne zapalenie błon śluzowych nosa. Nabył on pszczeli pyłek kwiatowy w lokalnym sklepie ze zdrową żywnością w celu leczenia objawów gorączki siennej.

W 15 min po spożyciu pyłku kwiatowego w ilości 1 łyżeczki do herbaty nastąpił atak kichania. Po 30 min od przyjęcia pyłku kwiatowego u pacjenta wystąpił obrzęk naczynioruchowy i pokrzywka, duszność i słyszalne sapanie oraz słabe zawroty głowy. Natychmiastowa pomoc obejmowała dożylne podanie epinefryny, kortykosteroidów i difenhydraminy.

Po podaniu leków objawy zaczęły stopniowo ustępować. Również skurczowe ciśnienie tętnicze krwi, które obniżyło się w wyniku przyjęcia pyłku kwiatowego do 100 mm Hg, zaczęło powracać do normy. Następnego dnia pacjent został zwolniony ze szpitala bez żadnych objawów chorobowych. Alergiczny test skórny (prick test) ujawnił uczulenie na poziomie 4+ na wyciąg z pyłku kwiatowego, który został spożyty przez chorego, co było jednoznaczne z tym, że badany produkt był odpowiedzialny za powstałą reakcję alergiczną.

Bansquet i wsp. (1985) przedstawiają z kolei przypadek 24-letniego mężczyzny uczulonego na pyłek kwiatowy w postaci 30% zawiesiny w miodzie. Osoba ta pracowała naukowo przez wiele lat z uprawami rośliny wytwarzającej ten pyłek w dużych ilościach w okresie kwitnienia i pod jego wpływem nabawiła się alergii objawiającej się sezonowym ostrym zapaleniem błon śluzowych nosa.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Trzy miesiące wcześniej, w wyniku spożycia niewielkiej ilości pyłku kwiatowego, wystąpił u niej skurcz oskrzeli. W teście skórnym ustalono uczulenie pacjentki na pyłek kwiatowy oraz na pyłek traw, bylicy, piołunu i babki zwyczajnej.

fot.© Dariusz Małanowski
fot.© Dariusz Małanowski

Geyman (1994) opisuje reakcję anafilaktyczną u 33-letniego mężczyzny, będącego w dobrym stanie zdrowia. Po spożyciu pyłku kwiatowego w ciągu 15 min wystąpił u niego gorzki smak w ustach, skurcz gardła oraz początkowo świąd lewej części, a następnie prawej części karku. Szybko pojawił się także obrzęk karku i w ciągu dalszych 10 min zespół zaburzeń oddechowych.

W krótkim czasie pacjent znalazł się na oddziale intensywnej terapii, gdzie otrzymał epinefrynę, metyloprednisolon sodu i płyn nawadniający. W ciągu 3 godz. pacjent powrócił do zdrowia. Jest to o tyle interesujący przypadek, ponieważ u chorego nigdy nie odnotowano reakcji alergicznej. Jedynie w dzieciństwie użądliła go pszczoła, ale nie wystąpiła wówczas żadna reakcja na jad pszczeli.

Kolejny przypadek hipereozynofilii po doustnym przyjmowaniu pyłku kwiatowego opisują Puente i wsp. (1997). Choroba ta pojawiła się u 34-letniej kobiety cierpiącej od długiego czasu na sezonowe zapalenie błon śluzowych nosa i spojówek oraz nietolerującej miodu (zgaga i bóle brzucha).

Po 3 tygodniach przyjmowania pyłku kwiatowego pojawiły się u niej następujące objawy: osłabienie, jadłowstręt, bóle brzucha, biegunka, hipereozynofilia krwi obwodowej i podwyższony poziom przeciwciał IgE w surowicy krwi. U chorej stwierdzono obecność 3 900 eozynofili w 1 ml oraz 585 jedn. IgE w 1 ml krwi. Ponadto odnotowano przesączanie eozynofili do światła przewodu pokarmowego.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Rodzaje pszczelego pyłku kwiatowego powodujące alergię

Pszczeli pyłek kwiatowy zbierany jest przez pszczoły głównie z roślin zielnych (uprawnych, zielarskich i dziko rosnących) oraz drzew. Pszczoły nie zbierają pyłku z traw, chociaż niekiedy do obnóży pszczelich może on się przedostać przypadkowo.

Analizując publikacje przytoczone powyżej, można wyróżnić wiele gatunków roślin, których pyłek kwiatowy wywołał ostre ...

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

W tabeli 2. podano rośliny, których pyłek kwiatowy wykazuje właściwości alergenne. Zwraca uwagę fakt, że większość alergennego pyłku kwiatowego pochodzi z roślin należących do rodziny Asteraceae (astrowate); dawniej rodzina ta nosiła nazwę Compositae (złożone).

Tabela 2. Przynależność roślin wytwarzających alergenny pyłek kwiatowy do rodzin botanicznych.

Alergenny pyłek kwiatowy wytwarzany był także przez rośliny należące do rodzin Fabaceae (bobowate), Mimosaceae (mimozowate), Lamiaceae (jasnotowate) i Caprifoliaceae (przewiertniowate). Nie zamyka to oczywiście gatunków i rodzajów roślin, których pyłek kwiatowy może spowodować reakcję alergiczną u człowieka. Cdn.

Bogdan Kędzia,
Elżbieta Hołderna-Kędzia
Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu


Powiązane artykuły


Czasopismo dla pszczelarzy z pasją - Pasieka
Zamów czasopismo
"Pasieka" do domu


Co w trawie piszczy...

ULmonitor
ULmonitor

ULmonitor www.ulmonitor.pl Pszczelarstwo często kojarzy się przede wszystkim z tradycją. Tradycyjne rzemiosło, tradycyjna czyli naturalna i zdrowa żywność, pszczoły i ich miód towarzysz [ ... ]

Czytaj więcej »
Proporcje cukru do wody oraz objętość uzyskanego syropu
Proporcje cukru do wody oraz objętość uzyskanego syropu

Proporcje cukru do wody oraz objętość uzyskanego syropu
fot. Roman Dudzik Syrop o proporcji 1:1 (1 kg cukru na 1 litr wody)
1 litr syropu zawiera 625 g cukru

Cukier w kilogramach  [ ... ]



Czytaj więcej »
Kalendarz biodynamiczny 2018
Kalendarz biodynamiczny 2018

Kalendarz biodynamiczny 2018 Dzięki uprzejmości Koła Pszczelarzy we Wronkach, RZP Wlkp. Płn w Chodzieży prezentujemy Państwu pszczelarski kalendarz biodynamiczny, który zawiera wskazówki kied [ ... ]

Czytaj więcej »
Inne artykuły »

Najczęściej czytane w ostatnich numerach:

Krzewy kwitnące wiosną i wczesnym latem

Krzewy kwitnące wiosną i wczesnym latem W niniejszym artykule przedstawiono kontynuację cyklu o krzewach wartościowych z pszczelarskiego punktu widzenia. Mimo że termin kwitnienia opisanych roślin nie jest zbieżny z cyklem wydawniczym „Pasieki” warto już teraz zaplanować przyszłorocz [ ... ]

Pasieka 6/2015
Rodzina Dadant
Rodzina Dadant

Rodzina Dadant Wielu spośród nas posiada w swoich pasiekach popularne ule Dadanta. Niewiele jednak osób zdaje sobie sprawę, jak ciekawe są losy samego twórcy tego ula. W naszych pasiekach mamy zarówno ule nadstawkowe (stojaki), jak również i leżaki. Brat Adam, twórca pszczoły Buc [ ... ]

Pasieka 3/2016
Rozmiar komórki pszczelej – czy to jest ważne?
Ann HarmanRozmiar komórki pszczelej – czy to jest ważne?

Rozmiar komórki pszczelej – czy to jest ważne? Od tłumacza: Na całym świecie trwa poszukiwanie dróg rozwiązania podstawowego problemu: skutecznego leczenia pszczoły miodnej (Apis mellifera ssp.) z warrozy (Varroa destructor). Obserwacje rozwoju tego pasożyta wykazały, że na larwach psz [ ... ]

Pasieka 1/2016