Wiosenne ratowanie rodzin osłabionych w trakcie zimowli

Prawidłowe przygotowanie rodzin do zimowli jest podstawowym zabiegiem gwarantującym sukces w nadchodzącym sezonie. Powszechnie powtarzaną i utrwaloną receptą na różnorakie bolączki jest utrzymywanie zdrowych i silnych rodzin. Z drugiej strony coraz częściej mówi się o stratach zimowych jako ryzyku zawodowym i wyznaczeniu akceptowalnego ich udziału procentowego.

Pasieka nr 87 (ratowanie-rodzin_1)
Jesienna kontrola zakarmienia.
fot.© Mariusz Chachuła

Obecnie szacuje się, że 5-10% straty rodzin po zimowli należy wliczyć w straty zawodowe, ale czy zawsze tak musi być? Jednocześnie rokrocznie słyszymy, że osypy zimowe w niektórych rejonach kraju przekraczają 30% i więcej.

Ratowanie rodzin wiosną jest pracochłonne i sprzyja dodatkowemu wychłodzeniu gniazda. Powinniśmy się więc skupić przede wszystkim na możliwie wczesnym wyeliminowaniu przyczyn, tak aby ratowanie rodzin było zabiegiem sporadycznym.

Najczęstsze przyczyny słabnięcia rodzin podczas zimowli

Nieodpowiedni wiek robotnic wchodzących w skład kłębu zimowego

Proces słabnięcia rodzin pszczelich może rozpocząć się już po ostatnim miodobraniu. Dla większości pszczelarzy sezon kończy się w lipcu. Podczas ostatniego miodobrania rodziny zostają ogołocone z zapasów zmagazynowanych w miodni, ale i często miodu znajdującego się także w gnieździe – co niewątpliwie prowadzi do podniesienia wydajności pasieki.

Pasieka nr 87 (ratowanie-rodzin_2)
Wkładka wylotowa na całej długości otworu wylotowego.
fot.© Mariusz Chachuła

W zamian rodziny otrzymują ,,popłuczyny” z odsklepin. Brak żelaznego zapasu (4-6 kg miodu) w rodni przy jednoczesnym braku pożytku prowadzi do ograniczenia czerwienia matek pszczelich.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Pasieka nr 87 (ratowanie-rodzin_3)
Obecność trutni w osypie zimowym powinna zaniepokoić pszczelarza.
fot.© Mariusz Chachuła

Jakość zapasu zimowego

Zarówno odpowiedni skład rodziny pszczelej, jak i jakość zapasu zimowego, są czynnikami decydującymi o prawidłowym przebiegu zimowli i kondycji rodziny wczesną wiosną. Kluczową rolę może odegrać termin oblotu oczyszczającego.

Od lat z powodzeniem pszczelarze wykorzystują do zakarmienia pokarmy sztuczne (inwertowane syropy pszeniczne i buraczane), tradycyjnie robiony syrop cukrowy w stosunku 3:2 (cukier: woda) oraz pokarmy naturalne – miód.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Pasieka nr 87 (ratowanie-rodzin_4)
Wygryzające się pszczoły nie są w stanie opuścić komórek.
fot.© Mariusz Chachuła

Ilość zapasu zimowego

Istotą karmienia jesiennego jest nie tylko to, aby pszczoły zmagazynowały odpowiednią ilość pokarmu, lecz również, by wypełniły nim wszystkie plastry. Pszczoły gromadzą pokarm począwszy od plastrów skrajnych do centrum gniazda.

W przypadku okresu bezpożytkowego zużywają znaczne ilości pokarmu do wykarmienia kolejnego pokolenia. W związku z tym, podana dawka paszy może okazać się niewystarczająca i w centrum gniazda ramki pozostaną puste. Spora ilość zapasu, wolne miejsce w centrum oraz późnojesienny dopływ pyłku może wpływać na przedłużające się czerwienie.

Wychów czerwiu w październiku, listopadzie czy grudniu prowadzi do zużycia zapasu, a w konsekwencji nawet osypania rodziny.

Niedostosowanie wielkości gniazda do siły rodziny

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Wilgoć wewnątrz ula

Nadmierna wilgoć wywołuje niepokój zimujących pszczół i zwiększenie osypu. Przyczyny mogą być różne, np. zbyt mocne docieplenie, użycie uli wykonanych z tworzyw sztucznych przy zbyt małej wentylacji czy zwykła nieszczelność uli.

Nadmierna wilgoć w połączeniu z brakiem pokarmu prowadzi często do osypu całej rodziny.

Pasieka nr 87 (ratowanie-rodzin_5)
Rodziny łączone zimą.
fot.© Mariusz Chachuła

Stara matka, brak matki lub matka nieunasieniona

Wiek matki ma znaczenie w każdym momencie sezonu pszczelarskiego. Obecnie za regułę przyjmuje się użytkowanie matek przez dwa sezony produkcyjne. Utrzymywanie matek starszych może skutkować bardziej intensywnym nastrojem rojowym lub spadkiem nieśności w pełni sezonu, a późnym latem lub jesienią próbą cichej wymiany.

Fizjologiczne ograniczenie czerwienia połączone z próbą wyhodowania młodej matki-córki wiąże się ze spadkiem siły rodziny.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Późnojesienna obecność czerwiu

Młode, tegoroczne matki poddane do rodzin produkcyjnych w drugiej połowie sezonu chętnie rozczerwiają się późnym latem i jesienią. Podobna sytuacja ma miejsce po połączeniu słabej rodziny z odkładem. Przedłużającemu się czerwieniu sprzyja ciepła jesień, nieograniczony dopływ pyłku z poplonów, oszczędne karmienie i ciepłota ula.

Aby temu zapobiec, należy karmić pszczoły dużymi dawkami syropu (tzw. zalewanie rodzin) oraz pozostawić rodziny bez ocieplenia gniazd do momentu wygryzienia się ostatniego pokolenia czerwiu.

Świadome zaniechanie zwalczania Varroa

Coraz częściej pszczelarze świadomie zaprzestają zabiegów zwalczania warrozy lub ograniczają je do wątpliwych zabiegów popularyzowanych w Internecie. Należy pamiętać, iż reprodukcja Varroa destructor rozpoczyna się wraz z pojawieniem się pierwszego pokolenia czerwiu w zimujących rodzinach.

Od tego ile samic roztoczy przezimowało i weszło w kolejny cykl rozrodczy zależeć będzie stopień porażenia rodzin w kolejnym sezonie.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Niedobory pyłku

Zasobność bazy pożytkowej w wielogatunkowy pyłek ma decydujący wpływ na kondycję pszczół, a tym samym na superorganizm, jaki stanowi rodzina pszczela jako całość. Późnoletnia dieta pokarmowa zasobna w pyłek decyduje o prawidłowym rozwoju ciała tłuszczowego młodych pszczół, a zatem kondycji zimującej rodziny.

Jesienny zapas pyłku zmagazynowany w komórkach, przerobiony na pierzgę, wpływa na intensywność wczesnowiosennego rozwoju, zwłaszcza w okresach, gdy pszczoły tylko sporadycznie mogą opuszczać gniazdo.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Pasieka nr 87 (ratowanie-rodzin_6)
Ścieśnienie gniazda i podanie ciepłego syropu do podkarmiaczki gniazdowej.
fot.© Mariusz Chachuła

Usytuowanie pasieki

W okresach intensywnego rozwoju i wymiany pokoleń znaczenie ma także lokalizacja pasieki. Do czynników niekorzystnych zaliczyć należy nadmierną wilgotność spowodowaną ustawieniem pasieki w zastoiskach mrozowych, miejscach zacienionych czy wietrznych.

Wówczas pszczoły nie mogą należycie regulować wilgotności wewnątrz ula. Sprzyja to pleśnieniu plastrów, rozwojowi chorób, a latem utrudnia odparowywanie wody z gromadzonego nektaru. W miejscach wilgotnych dłużej utrzymują się niskie temperatury, co opóźnia rozwój wiosenny.

Miejsca wietrzne szczególnie utrudniają wczesnowiosenne powroty zbieraczek obciążonych obnóżami pyłkowymi.

Neonikotynoidy

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Sposoby ratowania rodzin

Ratowanie rodzin osłabionych po zimowli jest uzasadnione wówczas, gdy pszczoły nie wykazują objawów chorobowych. Często są one słabe już jesienią. Zimowa i wczesnowiosenna obserwacja wylotów i zachowania pszczół pozwala wytypować rodziny osłabione.

Z reguły rodziny wymagające pomocy są niespokojne, huczą, pszczoły są agresywne, wypryskują z ula nawet podczas niskich temperatur. Słabym rodzinom należy natychmiast zmniejszyć wielkość otworu wylotowego, zapobiegając ich wyrabowaniu i ścięciu matki oraz pozostałych w niej pszczół.

Nie należy łączyć rodzin chorych z chorymi, a tym bardziej chorych ze zdrowymi.

Łączenie rodzin

Zawsze łączymy rodziny słabsze z silniejszymi. Podczas łączenia należy zachować pewne środki ostrożności:

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Zestawienie rodzin słabszych na silne

Zestawienie rodzin słabych na silne sprawia, iż możemy uratować rodziny osłabione po zimowli posiadające młode matki. Zabieg ten ma sens pod warunkiem, że zestawimy rodziny zdrowe. Rodziny osłabione po zimowli, obsiadające po oblocie nie więcej niż trzy uliczki, nie mają szans na samodzielne przetrwanie do wiosny.

Jeśli łączenie ma miejsce po oblocie, najlepiej obie rodziny przewieźć na nowe miejsce.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Zasilenie plastrami z czerwiem na wygryzieniu

Jeśli z jakichś przyczyn pszczelarz nie miał możliwości wcześniejszego zlokalizowania rodzin słabszych lub do ubytku pszczół doszło w późniejszym okresie, rodziny takie można zasilić plastrami z czerwiem na wygryzieniu. Istnieją dwa sposoby: zasilanie tylko czerwiem lub z czerwiem i obsiadającymi plaster pszczołami.

Zasilając rodzinę drugim sposobem możemy użyć jednego lub kilku plastrów pochodzących z różnych dynamicznie rozwijających się rodzin. Przed zasileniem należy zabezpieczyć matkę przed ścięciem, umieszczając ją w klateczce wysyłkowej, uprzednio uzupełniając komorę ciastem lub skrystalizowanym miodem.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Uzupełnienie pokarmu

Znaczny osyp zimujących pszczół może być spowodowany głodem, którego przyczyn należy upatrywać we wczesnym lub przedłużającym się wychowem czerwiu lub w oszczędnym karmieniu jesiennym. Rodzinom cierpiącym głód możemy poddać plaster z zapasem odebrany rodzinom, które mają go w nadmiarze lub przestawić ramkę z zapasem z części gniazda nieobsiadanej przez pszczoły.

Innym sposobem jest ścieśnienie gniazda z wykorzystaniem podkarmiaczki gniazdowej i poddanie rodzinom niewielkiej ilości (szklanki) syropu podgrzanego do temp. 35-40°C w odstępach 2- lub 3-dniowych.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Ocieplenie gniazda, regulacja wentylacji

Dostosowanie wielkości gniazda jest konieczne w przypadku zaobserwowania zwiększonego osypu pszczół. Z centrum gniazda należy usunąć puste ramki lub przenieść je za zatwór. Liczba ramek powinna być tak dobrana, aby pszczoły wypełniały na czarno wszystkie uliczki.

Należy zwrócić uwagę na ilość zapasu – powinno go być co najmniej 7-8 kg w każdej rodzinie i powinien on być dostępny z prawej i lewej strony gniazda. Jeśli pszczoły graniczą ze ścianą ula, umieścić tam jedną ramkę z pokarmem.

Zawilgocone ocieplenie i zatworomaty wymienić na suche. W miarę możliwości polepszyć wentylację gniazda. Przed lub natychmiast po oblocie śródzimowym należy koniecznie włożyć wkładki dennicowe, aby stworzyć optymalne warunki wychowu czerwiu.

Podczas zimowli należy kontrolować pasieczysko, gdyż coraz częściej rodziny są niepokojone przez ptactwo (sikory, dzięcioły) oraz dziką zwierzynę (kuny, gryzonie, niedźwiedzie).

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Agata Chachuła, Mariusz Chachuła
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Artykuł "Wiosenne ratowanie rodzin osłabionych w trakcie zimowli" ukazał się w "Pasiece" nr 1/2018, str. 12. Nie powiązano z nim innych publikacji.


Czasopismo dla pszczelarzy z pasją - Pasieka
Zamów czasopismo
"Pasieka" do domu

Ocena użytkowników: 5 / 5

Gwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywna
 

Co w trawie piszczy...

Kalendarz biodynamiczny 2018
Kalendarz biodynamiczny 2018

Kalendarz biodynamiczny 2018 Dzięki uprzejmości Koła Pszczelarzy we Wronkach, RZP Wlkp. Płn w Chodzieży prezentujemy Państwu pszczelarski kalendarz biodynamiczny, który zawiera wskazówki kied [ ... ]

Czytaj więcej »
Nabór na Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe dla Dorosły...
Nabór na Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe dla Dorosłych

Zespół Szkół im. Leokadii Bergerowej w Płocku ogłasza nabór na Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe dla Dorosłych dające uprawnienia do prowadzenia gospodarstwa rolniczego i pszczelarskiego 1. RL [ ... ]

Czytaj więcej »
Pasieka poleca film „Łowcy miodu”
Pasieka poleca film „Łowcy miodu”

Pasieka poleca film „Łowcy miodu” „Łowcy miodu”
Scenariusz i reż. Krystian Matysek
Muzyka: Rafał Rozmus
Montaż: Jarosław Barzan
Produkcja: Dorota Roszkowska (Arkana)
W kinach od  [ ... ]

Czytaj więcej »
Inne artykuły »