Z artykułu dowiesz się:
- jak nieprzewidywalna pogoda i słabnięcie Golfstromu wpływają na polskie pasieki;
- dlaczego wcześniejsze kwitnienie drzew owocowych ogranicza czas lotów pszczół;
- czy ekspansja inwazyjnej nawłoci to dla zapylaczy ratunek, czy puszka Pandory.
Pszczelarstwo i zmiana klimatu – jest się czego bać?
Temat zmian klimatycznych jest często poruszany w mediach, szczególnie kiedy trafi się kolejna powódź stulecia, wyjątkowy upał albo gdy śnieg spadnie gdzieś, gdzie nie powinien. Z wielu tego typu reportaży przebija alarmujący ton, który może udzielać się również pszczelarzom – i rzeczywiście, istnieją takie aspekty opieki nad pszczołami, w których zmiana klimatu jest dużym problemem.
Ciekawe czasy
Zmiana klimatu jest faktem. Aby rozwiać wszelkie wątpliwości, wystarczy wyjrzeć przez okno. Na naszym podwórku jest to związane ze słabnięciem Golfstromu, zwanego wielkim kaloryferem Europy. Niestety, nie słabnie on dla kaprysu – a co najważniejsze, jego dynamika pozostaje w ścisłym związku z pozostałymi prądami oceanicznymi, w efekcie czego pogoda w różnych miejscach kuli ziemskiej przestaje być przewidywalna.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-PrenumeratorówCo na to pszczoły?
Przykład Teksasu nie napawa optymizmem – ale trzeba pamiętać, że zmiany klimatu występowały w historii naszej planety wielokrotnie. Ostatnie zlodowacenie bałtyckie (to, które przyniosło nam Mazury) ustąpiło z obszaru obecnej Polski zaledwie kilkanaście tysięcy lat temu; wcale nie tak dawno. Biorąc pod uwagę fakt, iż najstarszy zachowany okaz pszczoły (Trigona prisca) pochodzi z okresu kredy i ma jakieś 70 milionów lat, można dojść do wniosku, że pszczoły w przeszłości musiały już mierzyć się ze zmianami klimatu.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-PrenumeratorówCo odkryli Niemcy?
Projekt dotyczył wpływu zmian klimatu na dzienną długość lotu pszczół oraz na zbiory miodu w związku ze zmianami klimatycznymi, oraz kwitnieniem najwcześniejszych i najpóźniejszych pożytków. Badacze skupili się na obszarze Hesji i Badenii-Wirtembergii w okresie od 1951 r. do 2015 r. Do jakich wniosków doszli?
Przede wszystkim odkryli, że wzrost średniej temperatury powietrza wpłynął pozytywnie na warunki odpowiednie do lotu pszczół – upał, o ile nie przekracza 38 stopni, nie jest dla tych owadów problemem nie do pokonania, chociaż wymaga już od nich sporego wysiłku termoregulacyjnego. Tak jest dzisiaj. A co będzie za kilkadziesiąt lat? Autorzy badania też się nad tym zastanawiali, dlatego spróbowali to oszacować, przyjmując trzy różne modele klimatyczne, jakie mogą obowiązywać w przyszłości. Porównali okresy 1971-2000 i prognostycznie 2071-2100. Okazało się, że w każdym z tych modeli, pszczoły miały więcej czasu na wykonanie lotów. W najmniej optymistycznym wariancie był to wzrost o 10%. Choć teoretycznie oznacza to więcej godzin na żerowanie, kluczowe pozostaje pytanie o dostępność pożytku, który może być ograniczony przez towarzyszące ociepleniu susze i nagłe zmiany w terminach kwitnienia.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-PrenumeratorówWielka desynchronizacja
Uczeni zbadali też kwitnienie drzew owocowych (jabłoni i wiśni), które również następuje wcześniej – i to na tyle wcześniej, że dni są wówczas krótsze i zimniejsze. Tu zmniejszenie potencjalnego czasu godzin dostępnych dla lotu pszczół wynosi od 19 do 44%. Pszczoły latają zatem więcej godzin w roku – ale przypadają one na późne lato i jesień, nie wiosnę. Generuje to dwa problemy:
- Pszczoły mniej wydajnie zapylają drzewa owocowe kwitnące wczesną wiosną. Tu na szczęście mogą je zastąpić (przynajmniej w pewnym stopniu) inne zapylacze, np. trzmiele.
- Pszczoły latają do jesieni. Dużych źródeł pokarmu wówczas już w naszym klimacie nie ma – przynajmniej jeśli chodzi o rodzime gatunki roślin.
Problem braku synchronizacji pomiędzy lotami po pożytki a kwitnieniem roślin dotyczy nie tylko Apis mellifera, ale też dzikich zapylaczy. One są w gorszej sytuacji, dlatego specjaliści radzą, by im pomóc, wspierając bioróżnorodność i zostawiając w miarę możliwości dzikie łąki oraz nieużytki. A skoro o tym mowa – wraz z klimatem zmienia się wygląd naszych łąk: coraz częściej króluje tam nawłoć kanadyjska, która, jak sugeruje nazwa, jest w Polsce rośliną inwazyjną (jej rodzima kuzynka to nawłoć pospolita).
Pszczelarz zawsze się uczy...
Zmiany klimatu muszą pociągać za sobą zmiany w pszczelarstwie. Nie mogąc liczyć na zimową przerwę w czerwieniu (może się zdarzyć – ale nie mamy takiej gwarancji), musimy zrewidować nasze sposoby walki z Varroa destructor. Można nad tym ubolewać (co niewiele pomoże) albo potraktować to jako okazję, by wypróbować nowe metody leczenia, połączyć stosowanie leków z kwasami, przeprosić się z izolowaniem matek itp. Z pewnością warto wymieniać się doświadczeniami i próbować nowych ścieżek postępowania. Prawdopodobnie będzie to łatwiejsze dla młodych adeptów pszczelarstwa, przyzwyczajonych do uczenia się i elastycznego podejścia do opieki nad pszczołami; „starzy wyjadacze”, którzy przez lata doprowadzili swoje metody do perfekcji, mogą mieć bardziej pod górkę. Nikt przecież nie lubi zmieniać utartych zwyczajów.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów
Niestety, jest jedynie tymczasowym źródłem pokarmu dla dzikich zapylaczy, które – w przeciwieństwie do pszczół miodnych – nie mają swojego opiekuna, mogącego wspomóc je dokarmianiem. Dlaczego tylko tymczasowym? Choć masowo kwitnąca nawłoć dostarcza obfitego nektaru i pyłku pod koniec sezonu, jej długotrwała ekspansja prowadzi do zubożenia siedlisk. Wypierając rodzime gatunki roślin i zmieniając właściwości gleby, tworzy rozległe, niemal jednogatunkowe płaty roślinności. W efekcie z krajobrazu znikają zróżnicowane pożytki dostępne od wiosny do jesieni, a owady zapylające pozostają uzależnione od krótkiego okresu kwitnienia jednego gatunku. W dłuższej perspektywie prowadzi to do ograniczenia liczebności i różnorodności dzikich pszczół oraz innych owadów zapylających.
Anna Ciężadło
