fbpx

NEWS:

Ochrona lokalnej przyrody - ogrody przyjazne pszczołowatym

Zanik wielu siedlisk typowych dla tradycyjnego krajobrazu rolniczego jest jednym z głównych problemów europejskiej ochrony przyrody, ponieważ prowadzi do spadku bioróżnorodności. W Polsce występuje około 470 gatunków owadów pszczołowatych (Apoidea).

Bardzo często związane są one z murawami z klas Festuco-Brometea i Koelerio-Corynephoretea canescens. Tam też notuje się ich najwyższą różnorodność gatunkową.

Pasieka nr 77 (Rysunek1)
Rys. 1. Wizualizacja ogrodu wzorowanego na murawach kserotermicznych.
fot.© Rys. M. Janicka

Zaprzestanie użytkowania ciepłych łąk oraz muraw kserotermicznych i napiaskowych, a z drugiej strony – intensyfikacja rolnictwa i stosowanie nieprzemyślanych zabiegów (np. wypalanie traw) – eliminują miejsca gniazdowania pszczołowatych (Apoidea) i powodują wymieranie ich roślin pokarmowych.

Do wymierania niektórych pszczołowatych przyczynia się również zmniejszenie wykorzystania tradycyjnych materiałów budowlanych. Jedną z możliwości tworzenia zastępczych siedlisk – ochrony ginących gatunków – jest projektowanie ogrodów przyjaznych pszczołowatym.

Celem pracy było opracowanie wytycznych, które pozwolą na zaprojektowanie ogrodu zapewniającego zbliżone do naturalnych warunki dla gniazdowania i życia Apoidea (z wyłączeniem Apis mellifera), zaprojektowanie fragmentów ogrodu z elementami małej architektury, możliwych do wkomponowania w istniejące założenia ogrodowe, podnoszących ich walory estetyczne i zdrowotne.

Wytyczne projektowe

Analiza danych wykazała, że największe znaczenie przy urządzaniu ogrodu przyjaznego Apoidea mają: obfitość miejsc nadających się do gniazdowania, korzystne warunki mikroklimatyczne (stanowiska suche i nasłonecznione, osłonięte od zacinającego deszczu), obfitość roślin pokarmowych dostępnych w ciągu całego okresu wegetacyjnego (gł. Rosaceae, Fabaceae, Asteraceae, Lamiaceae, Scrophulariaceae, Brassicaceae), duża mozaikowość siedlisk i czyste środowisko.

Pasieka nr 77 (Rysunek2)
Rys. 2. Wizualizacja ogródka wiejskiego.
fot.© Rys. M. Janicka

Ogólna charakterystyka projektów

Prezentowane projekty przedstawiają ogrody w różnym stopniu wzorowane na naturalnych siedliskach pszczołowatych, począwszy od ogrodu będącego próbą odtworzenia ekosystemu muraw kserotermicznych, a skończywszy na ogrodach wykorzystujących półnaturalną roślinność, na przykład płaty łąk i miedz.

W każdym przypadku gatunki roślin zostały dobrane w sposób zapewniający ciągłość pożytku w ciągu całego sezonu wegetacyjnego, szczególnie w głównych okresach lotów imago (wg Banaszaka w Polsce występują dwa sezony lotów: wiosenny i letni, przedzielone przejściowym okresem trwającym od II dekady czerwca do I dekady lipca).

Prezentowane ogrody cechują się wysoką różnorodnością florystyczną, ponieważ większość gatunków Apoidea to organizmy politroficzne, tzn. związane z wieloma gatunkami roślin żywicielskich.

Pasieka nr 77 (Rysunek3)
Rys. 3. Wizualizacja ogrodu ziołowo-różanego inspirowanego ogrodem formalnym.
fot.© Rys. M. Janicka

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

Ogród wzorowany na murawach kserotermicznych

Ogród stanowi próbę odtworzenia ekosystemów muraw nawapiennych i piaszczystych Wyżyny Krakowskiej, które charakteryzują się wysokim bogactwem gatunkowym i walorami estetycznymi. Wykorzystano rośliny żywicielskie wielu gatunków Apoidea. Dobór gatunków przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1. Dobór gatunków i okresy kwitnienia
*Mchy, jako rośliny zarodnikowe, nie wytwarzają kwiatów.
Źródło: opracowanie własne M. Janicka.

ROŚLINYMIESIĄCE
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
Krzewy            
Corylus avellana (leszczyna pospolita)  x         
Salixcaprea (wierzba iwa)          
Prunus spinosa (śliwa tarnina)          
Ribes uva-crispa (porzeczka agrest)   xx       
Rubus hirtus agg. (jeżyna gruczołowata)    xxxx    
Crataegus monogyna (głóg jednoszyjkowy)    x       
Rosa canina (róża dzika)     x      
Rosa dumalis (róża sina)     x      
Rośliny muraw napiaskowych            
Alyssum montanum (smagliczka pagórkowa)   xx   x   
Calluna vulgaris (wrzos zwyczajny)       xxx  
Hieracium pilosella (jastrzębiec kosmaczek)    x xxxxx  
Sedum acre (rozchodnik ostry)     xx     
Seum sexangulare (rozchodnik sześciorzędowy)      xx     
Thymus serpyllum (macierzanka piaskowa)     xx x    
Trifolium arvense (koniczyna polna)      x x x x   
mchy (Niphotrichum canescens)* (szroniak siwy)            
Rośliny muraw nawapiennych            
Euphorbia cyparissias (wilczomlecz sosnka)   x x x x   
Pulsatilla pratensis (sasanka łąkowa)    x x       
Festuca sp. div. (kostrzewa, różne gatunki)     x      
Fragaria vesca (poziomka pospolita)     x      
Achillea millefolium (krwawnik pospolity)     xx x x  
Dianthus deltoides (goździk kropkowany)     xx x  
Scabiosa ochroleuca (driakiew żółtawa)     xx x x   
Stachys recta (czyściec prosty)     xx x x   
Hypericum perforatum (dziurawiec zwyczajny)     x    
Campanula persicifolia (dzwonek brzoskwiniolistny)     x     
Centaurea scabiosa (chaber driakiewnik)      x x   
Origanum vulgare (lebiodka pospolita)      x x   
Scabiosa columbaria (driakiew gołębia)       xx   
Allium montanum (czosnek skalny)      x x    
Jasione montana (jasieniec piaskowy)      x x    
Campanula glomerata (dzwonek skupiony)     x xx x x   
Echium vulgare (żmijowiec zwyczajny)      xx x x x  
Gagea lutea (złoć żółta)   x        
Medicago falcata (lucerna sierpowata)      x xx   
Phleum phleoides (tymotka Boehmera)          
Trifolium pratense (koniczyna łąkowa)     x x x x   
Verbascum nigrum (dziewanna pospolita)          
mchy (Abietinella abietina, Tortula ruralis)*
(jodłówka pospolita, pędzliczek wiejski)            
SUMA01371222242116500

Pasieka nr 77 (Rysunek4)
Rys. 4. Wizualizacja ogrodu inspirowanego roślinnością miedz.
fot.© Rys. M. Poszwa

Miejsca gniazdowania: piaszczyste i lessowe łachy i skarpy, głazy i okruchy wapienne, puste muszle ślimaków, suche pędy jeżyn i puste łodygi traw. Materiał gniazdowy: glina piaszczysta, piasek, less, rędzina, liście drzew i krzewów, włoski roślin.

Ogródek wiejski

Projekt stanowi połączenie tradycyjnego ogrodu przydomowego i elementów przyrodniczych typowych dla południowych obrzeży Krakowa. Dzięki wykorzystaniu roślin ozdobnych i uprawnych (również starych odmian) otrzymano barwną, tradycyjną kompozycję.

Pasieka nr 77 (Rysunek5)
Rys. 5. Wizualizacja wrzosowiska.
fot.© Rys. M. Poszwa

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

Pasieka nr 77 (Rysunek6)
Rys. 6. Wizualizacja ogrodu dla murarki.
fot.© Rys. M. Poszwa

Miejsca gniazdowania (również w formie hoteli dla pszczołowatych): gliniane i lessowe bloki, głazy i okruchy wapienne, puste muszle ślimaków, elementy drewniane (płoty, klocki), suche pędy traw i innych roślin. Materiał gniazdowy: glina piaszczysta, piasek, less, rędzina, liście drzew i krzewów, włoski roślin, drewno. Cdn.

Maria Janicka
Uniwersytet Jagielloński

Małgorzata Poszwa
Politechnika Krakowska

Źródło artykułu: E.M. Szymański (red.) Pszczelarstwo a ochrona pszczół, Wydawca Górnołużyckie Stowarzyszenie Pszczelarzy w Zgorzelcu, Zgorzelec 2015, s. 30-40.

Bibliografia

  • Banaszak J., Pszczoły i zapylanie roślin, PWRiL, Poznań 1987, s. 255,
  • Banaszak J., Michalik S., Fijał J., Kosior A., Wpływ sukcesji zbiorowisk nieleśnych na owady pszczołowate Apoidea rezerwatu leśno-stepowego Skołczanka, [w:] „Prądnik. Prace Muz. Szafera” nr 11-12/1998, s. 223-250,
  • Bąk J., Trzmiele (Bombus Latr.) i trzmielce (Psithyrus Lep.) (Hymenoptera, Apoidae) w wybranych fitocenozach Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego w Górach Świętokrzyskich, [w:] „Prądnik. Prace Muz. Szafera” nr 13/2002/2003, s. 235-244,
  • Celary W., Wpływ antropopresji na faunę dzikich pszczołowatych (Hymenoptera, Apoidea) Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, [w:] „Prądnik. Prace Muz. Szafera” nr 5/1992, s. 181-190,
  • Dylewska M., Gąsienica-Chmiel M., Kosior A., Sumera B., Szafraniec S., Werstak K., Wiśniowski B., Skład gatunkowy i liczebność trzmieli i trzmielców (Bombinae, Apoidea, Hymenoptera) na łąkach w wybranych parkach narodowych oraz kwiecistość łąk w tych parkach w 1998 roku, [w:] „Prądnik. Prace Muz. Szafera” nr 11-12/1998, s. 279-292,
  • Dzwonko Z., Loster S., Vegetation differentiation and secondary succession on a limestone Hill in southern Poland, [in:] „J. Veg. Sci.” no. 1/1990, p. 615-622,
  • Dzwonko Z., Loster S., Effects of dominant trees and anthropogenic disturbances on species richness and floristic composition of secondary communities in southern Poland, [in:] “J. Appl. Ecol.” no. 34, pp. 861-870,
  • Flaga S., Pszczoła murarka ogrodowa, Polski Klub Ekologiczny, Kraków 2002a, s. 39,
  • Flaga S., Pszczoły porobnicowate związane z dziedzictwem kulturowym wsi, Polski Klub Ekologiczny, Kraków 2002b, s. 56,
  • Janicka M., Rzadkie i interesujące gatunki roślin naczyniowych ostańców wapiennych w otulinie Ojcowskiego Parku Narodowego (Wyżyna Krakowska), [w:] „Fragm. Florist. Geobot. Polon.” nr 18(1)/2011, s. 39-45,
  • Janicka M., Brioflora ostańców wapiennych w otulinie Ojcowskiego Parku Narodowego (Wyżyna Krakowska), [w:] „Fragm. Florist. Geobot. Polon.” nr 19(1)/2012, s. 117-123,
  • Matuszkiewicz W., Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 537,
  • Poschlod P., Bonn S., Changing dispersal processes in the central European landscape since the last ice age: an explanation for the actual decrease of plant species richness in different habitats? [in:] “Acta Bot. Neerl.” no. 47(1)/1998, pp. 27-44,
  • Poschlod P., Bakker J. P., Kahmen S., Changing land use and its impact on biodiversity, [in:] “Basic Appl. Ecol.” no. 6/2005, pp. 93-98,
  • Ruszkowski A., Jabłoński B., Rośliny pokarmowe pszczół, Polski Klub Ekologiczny, Kraków 2000, s. 60,
  • Strobel K. J., Róże. Najpiękniejsze i najodporniejsze odmiany. Komponowanie, rozmnażanie, pielęgnacja, Bauer-Weltbild Media, Klub dla Ciebie, Warszawa 2010, s. 310,
  • von Orlow M., Hotele dla owadów. 30 projektów do samodzielnego wykonania, Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2014, s. 94.

 Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"


Czym jest ePrenumerata? ePrenumerata to pełny dostęp do książek i numerów czasopisma „Pasieka” w aplikacji mobilnej oraz w serwisie w www.pasieka24.pl Wszystkie numery czasopisma „Pasieka” oraz książek w „Biblioteczce...

Prenumerata „Pasieki” Czasopismo „Pasieka” to pismo dla pszczelarzy z pasją. Wydawane jako dwumiesięcznik w ciągu roku ukazuje się 6 numerów. Prenumerata roczna obejmuje 6 kolejnych...

Ostatnio dodane

Miód stwardniał – co się stało? Zdjęcie: Miód skrystalizowany ma...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 13-08-2020

Jak powstaje miód? Zdjęcie: kukota, freepik. Miód powstaje z nektaru kwiatów...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 13-08-2020

Skąd pszczelarz wie, jaki miód zrobiła pszczoła? Zdjęcie: freepik. Oczywiście pszczelarz nie...

Kupuj polski miód

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 13-08-2020

Organizatorzy zapraszają na: Międzynarodowa Konferencja Pszczelarska w Bałtowie w ramach XIII...

z Polski

DR - avatar DR, 13-08-2020

W telegraficznym skrócie Polska Pszczelarstwo w mieście » W Rzeszowie i Gdańsku...

Pasieka 5/2020

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 11-08-2020

Innowacje sprzętowe w służbie aktywizacji osób z niepełnosprawnościami Firma Łysoń...

Pasieka 5/2020

Cinal Jakub - avatar Cinal Jakub, 11-08-2020

Zła macocha czy niewdzięczne pasierbice? Przed nami koniec sezonu pszczelarskiego...

Pasieka 5/2020

Bieńkowska Małgorzata - avatar Bieńkowska Małgorzata, 11-08-2020

Poznań po raz kolejny działa dla pszczół Zdjęcie: MPK Poznan...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 11-08-2020

Upały i patogeny. Wpływ zmiany klimatu na dobrostan pszczół Klimat...

Pasieka 5/2020

Sierpińska Anna - avatar Sierpińska Anna, 11-08-2020