fbpx

NEWS:

w wydaniu tradycyjnym (papierowym) strona: 6

Zła macocha czy niewdzięczne pasierbice?

Przed nami koniec sezonu pszczelarskiego, ale mniejsze lub większe problemy, które są konsekwencją m.in. przebiegu pogody, nadal nas dotyczą. Początkowo dała się nam we znaki susza, niskie temperatury, jak również nocne przymrozki w wielu regionach kraju, trwające nawet do początków czerwca.
Wiele roślin miododajnych po prostu zmarzło, a niesprzyjająca pogoda spowodowała, że pszczoły nie wykorzystały wiosennych pożytków. Pełnia sezonu również nie należała do udanych ze względu na wyjątkowo obfite opady deszczu.


Rys. Mariusz Uchman

Mieliśmy nadzieję, że wysoka temperatura i wilgotność wpłynie na nektarowanie np. lipy czy gryki. Tymczasem z niewyjaśnionych powodów pszczoły w czasie ich kwitnienia w wielu regionach w ogóle ich nie oblatywały – pasieki „stały”.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów


Fot. 1. Jaja złożone przez trutówki. Fot. Małgorzata Bieńkowska

W tym roku obfite pożytki wczesne (szczególnie dopływ pyłku) spowodowały bardzo szybki i intensywny rozwój rodzin pszczelich. Niestety, warunki atmosferyczne w maju nie pozwoliły pszczołom na wykorzystanie tego potencjału. Wskutek wysokich dobowych wahań temperatury, pszczoły niechętnie przechodziły do nadstawek lub dodatkowych korpusów.

Dlatego w gniazdach panowała „ciasnota”, a w czasie dnia pszczoły musiały „walczyć” z przegrzewaniem się uli. Dodatkowo takie czynniki jak niepogoda w trakcie kwitnienia rzepaku, jak również brak wziątku z akacji (która zmarzła w czasie wiosennych przymrozków) spowodowały nagłe ustanie dopływu pokarmu w okresie, kiedy nasze rodziny były prawie w pełni rozwoju.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

W tym roku (po raz kolejny zresztą) problemy z matkami nas nie ominęły. Pokrótce dotyczyły one:

  • niepowodzeń w czasie poddawania matek,
  • trutowienia rodzin wskutek braku matki lub jej utraty w czasie lotów weselnych,
  • zaprzestania czerwienia przez matki tegoroczne,
  • cichej wymiany matek już czerwiących.

Czy można to jakoś wyjaśnić? No cóż, pomimo tego, że matki mogą żyć nawet do 5 lat, to już od wielu lat na świecie obserwuje się coraz krótszą długość ich życia – nawet poniżej 1 roku. Dlatego coraz częściej pszczelarze wymieniają je co roku lub co dwa lata. Według mnie duży wpływ na to ma zmieniający się klimat.

Jest coraz cieplej, pożytki są słabsze i pełnią funkcję raczej rozwojowych, a to ma wpływ na większą aktywność zbieraczek, które szybciej giną. W takich sytuacjach matki czerwią nieprzerwanie i zbyt szybko się eksploatują, czego konsekwencją jest ich przedwczesna wymiana.

My, pszczelarze nie chcąc do tego dopuścić, staramy się wprowadzić do rodzin wartościowe, dobrej jakości matki pszczele gwarantujące utrzymanie rodzin w dużej sile. Niejednokrotnie mamy z tym problem i w czasie ich poddawania popełniamy szereg błędów, ale opisałam to dosyć dokładnie w poprzednich artykułach. Nie odniosłam się natomiast do innych, niezależnych od nas niepowodzeń, z którymi w tym roku borykali się pszczelarze.

Brak matki w rodzinie po wyjściu roju

To jeden z głównych problemów, z którymi w tym roku zwracali się do mnie pszczelarze. Po wyrojeniu się rodziny, w macierzaku zwykle pozostają mateczniki. Niektórzy ich nie niszczą i pozwalają na pozostanie w tej rodzinie młodej, rojowej matki.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

1. Ginięcie młodych matek w czasie lotów weselnych. Niestety pogoda temu nie sprzyjała – zbyt niskie lub zbyt wysokie temperatury, wiele dni deszczowych i wietrznych (być może też ptaki, które są smakoszami owadów) powodowały, że matki nie wracały z lotów.

2. Młoda matka rozpoczęła składanie wyłącznie jaj trutowych – co w tym sezonie (szczególnie w maju i na początku czerwca) było dosyć powszechne ze względu na utrzymującą się fatalną pogodę uniemożliwiającą matkom wykonywanie lotów godowych.

Taka królowa składa regularne, niezapłodnione jaja do komórek pszczelich. Rozwijające się z nich larwy trutowe oczywiście nie mieszczą się w tych komórkach, dlatego albo w nich zamierają i są usuwane przez pszczoły, albo są zasklepiane mocno wypukłymi wieczkami. Powstaje wtedy tzw. czerw „garbaty”.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

Dodać należy, że jeśli zdecydujemy się na poddanie czerwiu do wychowu, to matki z mateczników ratunkowych, założonych przez stare już pszczoły, nie będą dobrej jakości.

3. Obecność trutówek – jest konsekwencją długotrwałej nieobecności matek i czerwiu w rodzinie (2-3 tygodni). W bieżącym roku sytuacja taka była dość powszechna. Zwykle, po poddaniu matki do macierzaka po wyrojeniu, sprawdzamy jej przyjęcie i czasem zwlekamy z lustracją rodziny mającą na celu stwierdzenie, czy już rozpoczęła czerwienie, czy nie.

Zwykle, kiedy poddajemy do macierzaka młode matki nieunasienione, to w rodzinach jest już bardzo mało czerwiu i to zwykle zakrytego. W czasie wykonywania lotów matka ma już około 7 dni. Przy założeniu, że sprawdzimy, czy rozpoczęła już składanie jaj, upływa kolejnych 7 dni, czyli już 2 tygodnie (w czasie niesprzyjającej pogody – znacznie dłużej, ponieważ matki nie mają możliwości wylotów z ula).

Czerwiu w rodzinach zwykle już brak a gruczoły gardzielowe karmicielek (produkujące mleczko pszczele), są w szczytowym momencie ich rozwoju. Wskutek tego potencjalne karmicielki młodego czerwiu, oprócz obfitego odżywiania się pyłkiem, zaczynają karmić się wzajemnie produkowanym przez siebie mleczkiem. To powoduje, że u młodych robotnic rozwijają się jajniki – czyli powstają tzw. trutówki anatomiczne, które jeszcze nie składają jaj. Po upływie krótkiego czasu przechodzą one w stadium trutówek fizjologicznych, o czym świadczy obecność niezapłodnionych jaj, pojawiających się początkowo w komórkach trutowych znajdujących się w bocznych częściach plastrów, a następnie w pszczelich czy nawet w komórkach z pierzgą.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

Po chwili zorientowałam się, że mówi o trutniach, które pojawiły się w rodzinach po długiej nieobecności matki i czerwiu. Dlatego chcę podkreślić po raz kolejny, że trutówek nie można odszukać, ponieważ są to pszczoły, które wskutek bezmateczności i obfitego odżywiania rozpoczęły produkcję jaj.


Fot. 2. Zwarte zaczerwienie plastra przez zdrową matkę, która dopiero co rozpoczęła składanie jaj. Fot. Małgorzata Bieńkowska

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

5. Przedwczesna wymiana matek sztucznie unasienionych. W tym roku pszczelarze chętniej zaopatrywali się w matki sztucznie unasienione bez sprawdzonego czerwienia.

Myślę, że wpływ na to miała cena (znacznie niższa od ceny naturalnie unasienionych), większa dostępność u hodowców (praktycznie „od ręki”), jak również pewność, że po poprawnym jej poddaniu do rodziny, rozpocznie szybko składanie jaj. I tak rzeczywiście było.

Zdarzało się jednak, że pszczelarze mieli wątpliwości dotyczące ich jakości. Najczęstszym zastrzeżeniem było to, że matki – jeszcze raz podkreślę: po poprawnym jej poddaniu – rozpoczęły bardzo szybko czerwienie, ale że był to czerw trutowy.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

6. Częstym problemem we wrześniu (a nawet w październiku) jest dążenie pszczół do cichej wymiany matek, które poddaliśmy w sezonie pszczelarskim. Stajemy przed dylematem – pozwolić im na tę wymianę czy nie.

Z doświadczenia wiem, że wcześniej czy później matka w takiej rodzinie zginie podczas zimy lub pszczoły ją zlikwidują, dlatego chyba lepiej pozwolić im na tę wymianę. Zwykle we wrześniu są jeszcze trutnie i z pewnością matka się unasieni. Możemy również zastąpić ją inną, tym bardziej że nawet w końcu września hodowcy mają je jeszcze w ofercie (niejednokrotnie tańsze niż w czasie sezonu).

Jeśli tego nie zrobimy, to wiosną w takiej rodzinie pojawią się trutówki, z którymi znacznie trudniej będzie sobie poradzić i zwykle rodzinę trzeba będzie zlikwidować.

Za problemy z matkami, z jakimi się spotykamy w praktyce pszczelarskiej, zwykle obarczamy hodowców – nie zawsze słusznie. Na jakość matek pszczelich wpływ ma wiele czynników. Większość z nich jest nierozerwalnie związana z ich wychowem i unasienianiem, ale są również takie, na które my jako pszczelarze mamy największy wpływ. Matki pszczele bardziej niż pszczoły są narażone na wszelkiego rodzaju infekcje.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

Żeby jednak tak było, musimy dbać o dobrostan naszych pszczół i przede wszystkim prawidłowo zwalczać warrozę i dbać o higienę w pasiece.

Dr hab. Małgorzata Bieńkowska
Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach
Zakład Pszczelnictwa w Puławach
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


 Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"


Czym jest ePrenumerata? ePrenumerata to pełny dostęp do książek i numerów czasopisma „Pasieka” w aplikacji mobilnej oraz w serwisie w www.pasieka24.pl Wszystkie numery czasopisma „Pasieka” oraz książek w „Biblioteczce...

Prenumerata „Pasieki” Czasopismo „Pasieka” to pismo dla pszczelarzy z pasją. Wydawane jako dwumiesięcznik w ciągu roku ukazuje się 6 numerów. Prenumerata roczna obejmuje 6 kolejnych...

Ostatnio dodane

Miód a podatek cukrowy Zdjęcie: freepik. Podatek, który w założeniu ma...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 17-09-2020

Kradzież ramek z czerwiem Zdjęcie: freepik. Nieznany sprawca systematycznie zabierał z...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 16-09-2020

Niemcy - spadek produkcji miodu Zdjecie: Alexgrec, freepik. W Niemczech tegoroczne...

ze świata

Wielińska Agnieszka - avatar Wielińska Agnieszka, 16-09-2020

Kosił łąkę kwietną na karmę dla królików Zdjęcie: Jarosław Gerczak. Jarosław...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 14-09-2020

W Szczecinie stanęła pierwsza miejska barć Zdjęcie: Materiały miasta Szczecin. Prawdziwa...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 14-09-2020

Konkurs nr 2 w ramach akcji Korona dla Pszczół Zdjęcie:...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 10-09-2020

Mecz na ostrzu… żądła Zdjęcie: freepik. W zeszłą sobotę Chorwacja grała...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 09-09-2020

Czy rzeczoznawcy chorób pszczelich pomogą weterynarzom? Zdjęcie: Wydawnictwo Pasieka. Rzeczoznawca chorób pszczół...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 08-09-2020

Darmowy pszczelarski Kwalifikacyjny Kurs Zawodowy Zdjęcie: Wydawnictwo Pasieka. W Zespole Szkół...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 08-09-2020