Pasieka pod lupą – podstawowe informacje o kontroli działalności pasiecznej, cz. 3.

Z artykułu dowiesz się m.in.:

• jakie obszary kontroli urzędowych reguluje rozporządzenie nr 2017/625;
• jakie są zasady kontroli urzędowych;
• jakie są obowiązki podmiotu kontrolowanego?

Pasieka pod lupą – podstawowe informacje o kontroli działalności pasiecznej, cz. 3.

Aktualny artykuł stanowi kontynuację cyklu poświęconego aspektom kontroli działalności pszczelarskiej. Tym razem w artykule wzięto pod uwagę prawo unijne, a konkretnie regulacje rozporządzenia nr 2017/625 w sprawie kontroli urzędowych. Artykuł zwięźle przedstawia podstawowe przepisy tego rozporządzenia, w tym zakres zastosowania i zasady kontroli prowadzonych na jego podstawie.

1. Rozporządzenie nr 2017/625 – zagadnienia ogólne

Dla kontroli dotyczącej wyrobów żywnościowych istotne znaczenie posiada prawo UE, w szczególności rozporządzenie nr 2017/625¹. Zgodnie z motywem 20 preambuły tego aktu prawnego, jego celem „powinno być ustanowienie zharmonizowanych ram Unii w zakresie organizacji kontroli urzędowych oraz czynności urzędowych innych niż kontrole urzędowe w całym łańcuchu rolno-spożywczym, z uwzględnieniem przepisów dotyczących kontroli urzędowych określonych w rozporządzeniu (WE) nr 882/2004 oraz w odpowiednim prawodawstwie sektorowym, jak również doświadczenia zdobytego w wyniku stosowania tych przepisów”.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Dla bardziej przystępnego wyjaśnienia: gdy przepisy UE dotyczące łańcucha rolno-spożywczego nakładają na właściwe organy obowiązek sprawdzenia, czy podmioty (np. producenci) działają zgodnie ze stosownymi przepisami unijnymi i czy zwierzęta lub towary spełniają szczególne wymogi na potrzeby wydania świadectw urzędowych lub poświadczeń urzędowych, tego typu sprawdzanie zgodności powinno się uznawać za kontrole urzędowe (motyw 24 preambuły)

Powyżej pojawiło się odwołanie do art.1 ust. 2 rozporządzenia. Wymaga zatem wyjaśnienia, że w przepisie tym odniesiono się do prawodawstwa UE oraz prawa krajowego wydanego w celu stosowania prawa unijnego w obszarach:

• żywności i bezpieczeństwa żywności, jej integralności i jakości zdrowotnej na każdym etapie produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności, w tym z przepisami mającymi na celu zapewnienie uczciwych praktyk handlowych oraz ochronę interesów konsumentów i zapewnienie im prawa do informacji, a także dotyczącymi wytwarzania i wykorzystywania materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością;
• zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów genetycznie zmodyfikowanych (GMO) w celu produkcji żywności i paszy;
• pasz i bezpieczeństwa pasz na każdym etapie produkcji, przetwarzania i dystrybucji pasz oraz stosowania pasz, w tym z przepisami mającymi na celu zapewnienie uczciwych praktyk handlowych oraz ochronę zdrowia i interesów konsumentów oraz zapewnienie im prawa do informacji;
• wymogów dotyczących zdrowia zwierząt;
• zapobiegania ryzyku dla zdrowia ludzi i zwierząt stwarzanemu przez produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego i produkty pochodne oraz ograniczania takiego ryzyka;
• wymogów dotyczących dobrostanu zwierząt;
• środków ochronnych przeciwko agrofagom roślin;
• wymogów dotyczących wprowadzania do obrotu i stosowania środków ochrony roślin oraz zrównoważonego stosowania pestycydów, z wyjątkiem sprzętu do aplikacji pestycydów;
• produkcji ekologicznej i etykietowania produktów ekologicznych;
• stosowania i oznakowania chronionych nazw pochodzenia, chronionych oznaczeń geograficznych i gwarantowanych tradycyjnych specjalności.

Zakres tematyczny jest zatem niezwykle szeroki i obejmuje w zasadzie wszystkie aspekty produkcji rolno-spożywczej. Dlatego w praktyce omawiane rozporządzenie może mieć znaczenie dla działalności pasiecznej, ponieważ np. miód wprowadzany do obrotu podlega wymaganiom dotyczącym bezpieczeństwa żywności, jakości zdrowotnej, identyfikowalności i oznakowania. Oprócz tego prowadzenie pasieki wiąże się z utrzymywaniem zwierząt, co może uzasadniać kontrole dotyczące ich zdrowia. W działalności pasiecznej mogą także pojawić się zagadnienia związane ze stosowaniem produktów leczniczych weterynaryjnych czy pasz. Z tych powodów rozporządzenie to nie jest aktem prawnym skierowanym wyłącznie do dużych zakładów żywnościowych, lecz może mieć znaczenie także dla mniejszych producentów, w tym właśnie pszczelarzy.

2. Przedmiot, metody i techniki kontroli urzędowych

Powyżej przedstawiono, w jakich obszarach prawa żywnościowego znajduje zastosowanie omawiane rozporządzenie. Kontrole urzędowe w celu zbadania przestrzegania tych przepisów są przeprowadzane przez organy kontroli w odniesieniu do:

• zwierząt i towarów na każdym etapie produkcji, przetwarzania, dystrybucji i wykorzystywania;
• substancji, materiałów lub innych przedmiotów, które mogą oddziaływać na cechy charakterystyczne lub zdrowie zwierząt i towarów, oraz ich zgodność z mającymi zastosowanie wymogami, na każdym etapie produkcji, przetwarzania, dystrybucji i wykorzystywania;
• podmiotów w zakresie działalności, w tym utrzymywania zwierząt, sprzętu, środków transportu, ich obiektów i innych miejsc pod ich kontrolą oraz ich otoczenia, a także powiązanej dokumentacji.

Omawiane rozporządzenie określa przy tym metody i techniki wykorzystywane w toku kontroli urzędowych. W zależności od konkretnego przypadku czynności kontrolne mogą obejmować:

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Co ważne, przepisy rozporządzenia nie określają wyczerpująco metod i technik kontroli. Otóż wskazano, że dopuszczalne są „wszelkie inne działania niezbędne do zidentyfikowania przypadków niezgodności”.

W odniesieniu do pasieki może to oznaczać – w zależności od obszaru kontroli i kompetencji konkretnego organu prowadzącego kontrolę – w szczególności sprawdzenie miejsca przechowywania i konfekcjonowania miodu, czystości sprzętu, pojemników i opakowań, sposobu oznakowania produktów, dokumentacji sprzedaży, informacji pozwalających ustalić pochodzenie partii miodu, a także warunków przechowywania produktów pszczelich. W zależności od charakteru działalności kontrola może dotyczyć również m.in. dokumentacji leczenia rodzin pszczelich.

Na dodatkowe wyjaśnienie zasługuje kwestia pobierania próbek oraz analizy, diagnostyka i badania. Otóż zgodnie z przepisami takie działania podczas kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych mają być zgodne z przepisami unijnymi (o ile występują) określającymi te metody lub kryteriami skuteczności w odniesieniu do takich metod. Próbki są pobierane, oznaczane oraz traktowane w sposób zapewniający ich ważność prawną, naukową i techniczną. Należy także zapewnić podmiotom, których zwierzęta lub towary podlegają procedurze pobierania próbek, analizom, badaniom lub diagnostyce, prawo do drugiej ekspertyzy na koszt podmiotu. Wspomniane prawo do drugiej ekspertyzy umożliwia złożenie wniosku o przegląd dokumentów dotyczących pobierania próbek, przeprowadzania analizy, badania lub diagnostyki przez innego uznanego i odpowiednio wykwalifikowanego eksperta. Zagwarantowanie takiego prawa ma znaczenie praktyczne. Jeżeli wynik kontroli (np. próbki miodu) budzi wątpliwości albo pszczelarz nie zgadza się z jego wynikiem, można domagać się drugiej ekspertyzy.

3. Częstotliwość kontroli urzędowych

Zgodnie z art. 9 rozporządzenia nr 2017/625 właściwe organy przeprowadzają kontrole regularniei wobec wszystkich podmiotów, w oparciu o ocenę ryzyka oraz z właściwą częstotliwością, uwzględniając znane ryzyko (związane ze zwierzętami i towarami, z działaniami będącymi pod kontrolą podmiotów; z miejscem prowadzenia przez podmioty działalności lub czynności oraz ze stosowaniem produktów, procesów, materiałów lub substancji, które mogą wpływać na bezpieczeństwo żywności, jej integralność i wartość zdrowotną lub na bezpieczeństwo pasz, zdrowie lub dobrostan zwierząt, zdrowie roślin lub - w przypadku GMO i środków ochrony roślin - mogą również mieć niepożądane skutki dla środowiska), wszelkie informacje wskazujące na prawdopodobieństwo, że konsumenci mogą zostać wprowadzeni w błąd (w szczególności co do charakteru, tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, kraju lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji żywności), historię podmiotów (pod względem przeprowadzanych wobec nich kontroli urzędowych i ich zgodności z przepisami), wiarygodność i wyniki własnych kontroli przeprowadzanych przez podmioty lub na ich wniosek przez osobę trzecią, a także wszelkie informacje, które mogą wskazywać na niezgodność z przepisami.

4. Podstawowe zasady kontroli urzędowych

Lektura przepisów rozporządzenia nr 2017/625 prowadzi do wniosku, że prawodawca unijny określa, że zasadniczo kontrole urzędowe przeprowadzane są bez wcześniejszego uprzedzenia (art. 9 ust. 4). Wyjątkiem są sytuacje, w których uprzednie zawiadomienie jest konieczne, by kontrola urzędowa mogła się odbyć.

Bardzo ważną regułą jest jednolite przeprowadzanie kontroli przy jednoczesnym dostosowaniu jej do okoliczności konkretnego przypadku.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

5. Obowiązki podmiotów kontrolowanych

Przepisy rozporządzenia nakładają na podmioty kontrolowane obowiązki dotyczące przebiegu kontroli urzędowych. Otóż w zakresie, w jakim jest to niezbędne do przeprowadzenia kontroli urzędowych lub innych czynności urzędowych, należy umożliwić właściwym organom (jeżeli tego wymagają) dostęp do:

• wyposażenia,
• środków transportu,
• obiektów i innych miejsc oraz ich otoczenia;
• komputerowych systemów zarządzania informacjami;
• zwierząt i towarów;
• dokumentów i wszelkich innych odpowiednich informacji.

Podczas przeprowadzania kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych istnieje również obowiązek współpracy z osobami kontrolującymi oraz udzielania pomocy.

6. Dokumentacja kontroli urzędowych i konsekwencje stwierdzenia nieprawidłowości

Zgodnie z rozporządzeniem właściwe organy sporządzają pisemną dokumentację każdej przeprowadzonej przez nie kontroli urzędowej. Taka dokumentacja może być sporządzona zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej.

Przepisy rozporządzenia określają treść owej dokumentacji, wymagając zawarcia w niej takich elementów, jak:

• opis celu kontroli urzędowych;
• zastosowane metody kontroli;
• wyniki kontroli urzędowych; oraz
• w stosownych przypadkach - określone przez właściwe organy działania, jakie ma podjąć zainteresowany podmiot w wyniku kontroli urzędowych.

Zasadniczo rozporządzenie wymaga przekazania kopii takiej dokumentacji kontrolowanemu, na jego wniosek, z wyjątkiem sytuacji, w których wydano świadectwo urzędowe lub poświadczenie urzędowe. Niezależnie od tego, właściwe organy mają niezwłocznie powiadomić kontrolowany podmiot na piśmie o wszelkich przypadkach niezgodności stwierdzonych w wyniku kontroli urzędowych.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Podsumowanie

Przepisy rozporządzenie nr 2017/625 tworzą ogólne unijne ramy prowadzenia kontroli urzędowych w całym łańcuchu rolno-spożywczym. Dla pszczelarzy ma ono znaczenie dlatego, że może znaleźć zastosowanie do kontroli związanych z np. bezpieczeństwem produkowanego miodu lub innych produktów pszczelich, zdrowiem pszczół, etykietowaniem i warunkami higienicznymi. Warto pamiętać, że rozporządzenie określa nie tylko obowiązki kontrolowanego, ale również pewne standardy prowadzenia kontroli urzędowych.

Dr Rafał R. Wasilewski
– doktor prawa, radca prawny prowadzący Kancelarię Radcy Prawnego dr Rafał R. Wasilewski (www.radcawasilewski.pl)

Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"