Pasieka pod lupą – podstawowe informacje o kontroli działalności pasiecznej, cz. 1.

Z artykułu dowiesz się m.in.:

• czym jest kontrola w rozumieniu prawa;
• czy każda działalność pasieczna podlega takim samym procedurom kontrolnym;
• jakie są ogólne reguły kontroli, jeżeli pszczelarz prowadzi działalność gospodarczą.

Pasieka pod lupą – podstawowe informacje o kontroli działalności pasiecznej, cz. 1.

Każdy chciałby móc skupiać się na swojej pracy bez troski o to, że dostanie pismo z urzędu o kontroli albo że któregoś dnia do drzwi zapuka urzędnik. Niestety, w rzeczywistości prowadzenie jakiejkolwiek działalności (gospodarczej czy rolniczej) wiąże się z kontrolami przeprowadzanymi przez właściwe służby. Nie są one ujednolicone i mogą ją przeprowadzać różne organy publiczne pod kątem spraw, którymi się zajmują. Cykl artykułów „Pasieka pod lupą – podstawowe informacje o kontroli działalności pasiecznej” ma na celu przybliżyć przepisy, na podstawie których urząd może zainteresować się działalnością pasieczną i „zajrzeć do ula”.

Kontrola w sensie prawnym, czyli co?

W ogólnym rozumieniu kontrola może być rozumiana jako pewna instytucja (urząd), której prawo przyznaje uprawnienia do badania pewnych stanów rzeczy czy też nadzorcze. Inaczej jest to także sprawdzenie czegoś albo nadzór nad czymś lub nad kimś¹. Chociaż wynika stąd, że powszechnie kontrola i nadzór są traktowane jako synonimy, to jednak prawnie nie są to pojęcia tożsame. Przez kontrolę rozumie się pewne funkcje organów polegające na sprawdzeniu działalności innych podmiotów (podmiotów kontrolowanych) bez stałych możliwości wpływania na nie w drodze nakazów czy zakazów, a co najwyżej z prawem do wydawania zaleceń, wyjątkowo zaś – poleceń natychmiastowego usunięcia nieprawidłowości. Z kolei nadzór traktowany jest jako pojęcie nie do końca jednolite i wymagające określenia na podstawie przepisów prawa, który ustanawiają jego konkretny rodzaj. Najogólniej rozumie się jednak przez niego jako taka sytuacja, w której organ nadzorujący jest wyposażony w środki władczego oddziaływania na podmiot nadzorowany. Te środki mogą być stosowane, gdy w wyniku przeprowadzonej przez ten urząd kontroli zostanie ustalone, że sięgnięcie po nie jest uzasadnione². Jak można zauważyć, nadzór jest zatem tym samym, co kontrola, przy czym wzbogacony jest o uprawnienie do korzystania ze środków nadzoru (władczego oddziaływania).

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Kontrola: prowadzenie działalności gospodarczej a działalność pasieczna bez firmy

Pierwszą ważną kwestią jest ustalenie, czy działalność pasieczna jest prowadzona w ramach działalności gospodarczej, czy nie³. Ma to znaczenie dla określenia przepisów regulujących procedury kontrolne. Przepisy prawne ustalają bowiem pewien ogólny zarys prowadzenia kontroli działalności gospodarczej (przedsiębiorców) – mowa o przepisach ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców⁴, a zwłaszcza art. 45-65 umieszczonych w Rozdziale 5 „Ograniczenia kontroli działalności gospodarczej”. Nie dotyczą one jednak każdego, lecz jedynie przedsiębiorców (jednoosobowych przedsiębiorców wpisanych do CEIDG, wspólników spółki cywilnej, spółek…). Osoby, które działalności gospodarczej nie prowadzą i w konsekwencji nie mogą być uznane za przedsiębiorców w rozumieniu ustawy, te przepisy nie obejmują. W takim przypadku wszelkie rodzaje kontroli wynikające z przepisów prawa są przeprowadzane na regułach określonych w poszczególnych ustawach albo innych aktach prawnych (np. rozporządzeniach wydawanych przez organy Unii Europejskiej).

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Biorąc pod uwagę specyfikę branży pszczelarskiej, na szczególne odnotowanie zasługują następujące ograniczenia zastosowania niektórych przepisów Prawa przedsiębiorców:

• wyłączenie art. 54 i 55 pr. przeds.: nadzór sanitarny na podstawie ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2024 r. poz. 416) i ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. z 2023 r. poz. 1448), w zakresie dotyczącym bezpieczeństwa żywności;
• wyłączenie art. 47-49, 51, 54-55a i 57 pr. przeds.: nadzór weterynaryjny na podstawie ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz.U. z 2024 r. poz. 12), ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. z 2023 r. poz. 1580), ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz.U. z 2025 r. poz. 750, 905 i 924), ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2023 r. poz. 1075), ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz.U. z 2023 r. poz. 872), ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz.U. z 2025 r. poz. 320), a także ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 465).

Kontrola działalności gospodarczej według Prawa przedsiębiorców

Przepisy dotyczące kontroli działalności gospodarczej w Prawie przedsiębiorców mają charakter ogólny i podstawowy, co trzeba rozumieć w ten sposób, że inne przepisy przewidują odmienne zasady i tryb. Ponadto, jeżeli jakieś aspekty postępowania kontrolnego nie zostały tu uregulowane, to stosuje się przepisy odrębne (art. 45 pr. przed.).

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Wspomniane zawiadomienie zawiera następujące informacje:

1) oznaczenie organu;

2) datę i miejsce wystawienia;

3) oznaczenie przedsiębiorcy;

4) wskazanie zakresu przedmiotowego kontroli;

4a) wstępną listę dokumentów i informacji związanych z zakresem przedmiotowym kontroli, których udostępnienia oczekuje dany organ w trakcie kontroli;

4b) w przypadku kontroli planowej – informację o kategorii ryzyka, o której mowa w art. 47 ust. 1;

5) imię, nazwisko oraz podpis osoby upoważnionej do zawiadomienia z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

UWAGA! Dokument, który nie spełnia tych wymagań nie stanowi podstawy do przeprowadzenia kontroli. Ponadto zakres kontroli nie może wykraczać poza zakres wskazany w upoważnieniu. Z kolei zmiana osób upoważnionych do przeprowadzenia kontroli, zakresu przedmiotowego kontroli oraz miejsca wykonywania czynności kontrolnych wymaga każdorazowo wydania odrębnego upoważnienia, jednak zmiany te nie mogą prowadzić do wydłużenia przewidywanego wcześniej terminu zakończenia kontroli.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Zgodnie z art. 57 pr. przeds. przedsiębiorca ma obowiązek prowadzenia i przechowywania w siedzibie książkę kontroli (jako zbiór dokumentów albo w formie elektronicznej) oraz wspomniane już protokoły kontroli. Taka książka zawiera wpisy obejmujące:

1) oznaczenie organu kontroli;

2) oznaczenie upoważnienia do kontroli;

3) zakres przedmiotowy przeprowadzonej kontroli;

4) daty podjęcia i zakończenia kontroli.

Wpisów w książce kontroli prowadzonej w postaci papierowej dokonuje kontrolujący, a elektronicznej – kontrolowany. Z tego względu przepisy wprowadzają domniemanie, że dane zawarte w książce kontroli prowadzonej w postaci elektronicznej znajdują potwierdzenie w dokumentach przechowywanych przez przedsiębiorcę.

W przypadku wszczęcia kontroli przedsiębiorca niezwłocznie okazuje kontrolującemu książkę kontroli. Jeżeli jest prowadzona elektronicznie, konieczne jest zapewnienie dostępu przy użyciu urządzenia pozwalającego na zapoznanie się z jej treścią albo wykonanie wydruków poświadczonych przez przedsiębiorcę za zgodność z wpisem w książce kontroli.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Co również ważne – przedsiębiorcy, który poniósł szkodę na skutek wykonania czynności kontrolnych z naruszeniem przepisów prawa, przysługuje odszkodowanie (art. 46 ust. 1 pr. przeds.). Natomiast dowody przeprowadzone w toku kontroli przez organ kontroli z naruszeniem przepisów ustawy lub z naruszeniem innych przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy, jeżeli miały istotny wpływ na wyniki kontroli, nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym, podatkowym, karnym lub karnym skarbowym dotyczącym przedsiębiorcy.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Kontrola działalności (gospodarczej) reglamentowanej

W Prawie przedsiębiorców poza omówionym zakresem przepisów znajduje się jeszcze kilka, które odnoszą się do działalności reglamentowanej (wymagającej koncesji, zezwolenia albo wpisu do rejestru działalności regulowanej8). W art. 40–43 pr. przeds. wskazano, że działalność reglamentowana podlega – w zakresie zgodności działalności z udzieloną koncesją czy spełnienia warunków wpisu do rejestru działalności regulowanej – kontroli ze strony organu, który jest właściwy dla danej działalności. Organ taki może w szczególności, w razie stwierdzenia uchybień, wezwać przedsiębiorcę do ich usunięcia w wyznaczonym terminie.

Podsumowanie

Kontrola stanowi element systemu nadzoru nad wieloma obszarami życia – dotyczy nie tylko przedsiębiorców, ale także osób niezwiązanych z biznesem, np. ze względów bezpieczeństwa sanitarnego. Zgodnie z zawartymi w artykule wyjaśnieniami kluczowe znaczenie ma już samo ustalenie, czy pszczelarz działa jako przedsiębiorca, czy prowadzi pasiekę poza działalnością gospodarczą. Od tego zależy bowiem, jakie przepisy regulują przebieg kontroli, jakie prawa przysługują kontrolowanemu oraz jakie obowiązki musi on spełnić. Znajomość podstawowych zasad kontroli – takich jak obowiązek okazania upoważnienia, ograniczenia czasu kontroli czy prawo do wniesienia sprzeciwu – pozwala spojrzeć na wizytę urzędnika z większym spokojem i świadomością swoich praw.

W kolejnych częściach cyklu przyjrzymy się bliżej temu, które konkretnie organy mogą kontrolować pasiekę, w jakim zakresie oraz jakie obowiązki spoczywają na pszczelarzach w kontaktach z poszczególnymi służbami. Dzięki temu łatwiej będzie przygotować się na sytuację, gdy urzędnik zapuka do drzwi pasieki.

Dr Rafał R. Wasilewski
doktor prawa, radca prawny prowadzący Kancelarię Radcy Prawnego dr Rafał R. Wasilewski (www.radcawasilewski.pl)

Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"