Z artykułu dowiesz się m.in.:
- jakie były różnice między rodzinami utrzymywanymi na tradycyjnej węzie oraz plastikowej;
- dlaczego warto powlekać wypraski polipropylenowe warstwą wosku;
- czy zastosowanie tego zamiennika węzy woskowej jest opłacalne.
Analiza wpływu zastosowania węzy polipropylenowej na dobrostan rodzin pszczelich
Współczesne pszczelarstwo poszukuje rozwiązań mających na celu minimalizację negatywnego wpływu patogenów oraz zanieczyszczeń chemicznych na kondycję pszczoły miodnej. Tradycyjna gospodarka pasieczna oparta na wosku pszczelim pochodzącym z obrotu rynkowego napotyka barierę w postaci degradacji jakości tego surowca. W ramach prac Grupy Operacyjnej „Zdrowa i innowacyjna pasieka” przeprowadzono badania nad alternatywą tradycyjnej węzy w postaci arkuszy z polipropylenu spożywczego, wytwarzanych metodą wtryskową (tzw. wyprasek).
Projekt pt. „Zastosowanie innowacyjnej technologii w hodowli i utrzymaniu dobrostanu pszczół w celu pozyskania produktów doskonałej jakości” zrealizowano w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020, finansowanego z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-PrenumeratorówBadania przeprowadzono od sierpnia 2024 do kwietnia 2025 roku w trzech województwach: podkarpackim, dolnośląskim i podlaskim. Objęły one łącznie 600 rodzin pszczelich, z czego 400 (ule wielkopolskie) stanowiło grupę badawczą w gospodarstwie „Królewskie Miody” Piotra Blajera, a pozostałe 200 rodzin pszczelich znajdowało się w dwóch lokalizacjach: w województwie podlaskim (badania prowadzono na grupie 50 uli wielkopolskich i 50 uli Dadanta) oraz dolnośląskim (50 uli wielkopolskich i 50 uli Dadanta). Warto dodać, że to właśnie Piotr Blajer jest pomysłodawcą i liderem tego projektu.
Poniższe opracowanie stanowi syntezę celów, przebiegu oraz wniosków płynących z tej innowacyjnej implementacji technologicznej.
Charakterystyka problematyki badawczej i cele projektu
Głównym problemem zdiagnozowanym przed rozpoczęciem badań była niska jakość wosku dostępnego w obrocie. Tradycyjna węza woskowa wykazuje silne właściwości kumulacyjne względem substancji lipofilnych, co prowadzi do gromadzenia się pozostałości leków stosowanych w leczeniu pszczół, sulfonamidów czy antybiotyków. Ponadto wosk bywa nośnikiem form przetrwalnikowych patogenów, w tym bakterii Paenibacillus larvae wywołujących zgnilec amerykański pszczół.
Cel projektu koncentrował się na weryfikacji hipotezy, według której zastąpienie tradycyjnego nośnika polimerem pozwoli na przerwanie cyklu transmisji chorób i ograniczy ekspozycję pszczół na toksyny. Kluczowe zadania badawcze obejmowały ocenę dynamiki rozwoju rodzin na nowym podłożu, analizę zdrowotności molekularnej (ze szczególnym uwzględnieniem wirusów) oraz porównanie efektywności ekonomicznej obu systemów gospodarki. Sprawdzono także produkty pszczele z uli eksperymentalnych – wosk (którym pszczoły nadbudowały węzę polipropylenową) pod kątem zafałszowań substancjami obcymi, w szczególności stearyną i parafiną, natomiast miód – na zawartość antybiotyków i sulfonamidów.
Kondycja rodzin i wskaźniki dobrostanu – węza naturalna vs węza sztuczna
Najważniejszym wnioskiem był wzrost wskaźnika dobrostanu w rodzinach utrzymywanych na węzie plastikowej. W lokalizacji Chorzów średni dobrostan dla węzy sztucznej wypadł najlepiej i osiągnął niemal idealny poziom 9,90 na 10, podczas gdy przy węzie naturalnej wynosił 9,28.
Choć obie technologie wykazują wysoką spójność w zakresie głównych wskaźników kondycji rodzin, model oparty na węzie sztucznej charakteryzuje się większą zależnością od warunków atmosferycznych oraz tempa odbudowy gniazda. Pszczoły na podłożu syntetycznym są silniej stymulowane przez czynniki zewnętrzne (takie jak temperatura, wilgotność), niż ma to miejsce w przypadku wosku naturalnego.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów
Ekonomiczne aspekty zamiany tradycyjnej węzy na plastikową
Z punktu widzenia rentowności gospodarstwa pasiecznego, przejście na system polimerowy generuje oszczędności w długofalowym cyklu produkcyjnym. Choć jednostkowy koszt zakupu ramki z węzą plastikową może być wyższy niż arkusza woskowego, trwałość tego rozwiązania oraz brak konieczności cyklicznego zakupu węzy zmieniają strukturę kosztów. Szacunki przeprowadzone w ramach raportu wskazują, że pełne przezbrojenie uli pozwala na redukcję wydatków na ramki o ok. 25–28% w skali trzech lat. Dodatkowym zyskiem jest czystszy wosk pozyskiwany z odsklepin, który nie musi być wymieniany na węzę, lecz może stanowić odrębny produkt handlowy o wysokiej wartości rynkowej (wosk bez pozostałości chemicznych).
Wsparcie ze strony technologii
W projekcie „Zastosowanie innowacyjnej technologii w hodowli i utrzymaniu dobrostanu pszczół w celu pozyskania produktów doskonałej jakości” nowoczesne technologie, w tym systemy IoT (Internet of Things, czyli internet rzeczy2), odegrały kluczową rolę w obiektywizacji pomiarów dobrostanu pszczół. Zastosowanie zaawansowanej elektroniki pozwoliło na przejście od tradycyjnego, subiektywnego nadzoru nad pasieką do precyzyjnego zarządzania opartego na danych w czasie rzeczywistym.
Podsumowanie
Przeprowadzone badania sugerują, że węza polipropylenowa stanowi istotny postęp technologiczny w pszczelarstwie. Jej zastosowanie może pozwolić na realną poprawę kondycji zdrowotnej pszczół poprzez eliminację źródeł zakażeń i zanieczyszczeń chemicznych. Choć materiał ten jest produktem syntetycznym, jego parametry fizyczne wspierają naturalne procesy zachodzące w rodzinie pszczelej, optymalizując gospodarkę energetyczną owadów.
Kluczowym wnioskiem dla praktyki pasiecznej jest konieczność zachowania rygoru technologicznego przy powlekaniu węzy woskiem własnym, co wspomaga akceptację przez pszczoły. W obliczu narastających problemów z jakością wosku naturalnego na rynkach światowych plastikowa węza jawi się jako warty uwagi zamiennik tej tradycyjnej.
Opracowano na podstawi raportu końcowego z realizacji projektu „Zastosowanie innowacyjnej technologii w hodowli i utrzymaniu dobrostanu pszczół w celu pozyskania produktów doskonałej jakości”
Wydawnictwo Pasieka
Konsultacja: Piotr Blajer
- 1 Należy zaznaczyć, że dynamika wzrostu rodzin pszczelich była bardzo wysoka. Ponadto badane pasieki były rozproszone i nie uwzględniono stopnia napszczelenia terenu, co stwarza ryzyko nawrotu patogenów – przyp. red.
- 2 Internet rzeczy – to koncepcja sieci fizycznych przedmiotów („rzeczy”) wyposażonych w czujniki i oprogramowanie, które wymieniają dane z innymi systemami przez Internet, automatyzując codzienne działania i przemysł.
