Co wiemy o chińskim wosku?

Z artykułu dowiesz się m.in.:

• o wynikach badań jakości wosku i węzy z Chin;
• czy, a jeśli tak, to w jakim stopniu chińskie próbki były zafałszowane;
• czy i jakie dodatki zawierały te produkty.

Co wiemy o chińskim wosku?

Czy wosk importowany z Chin stanowi zagrożenie? Dla wielu odpowiedź wydaje się oczywista, ponieważ temat ten budzi niepokój zarówno wśród pszczelarzy, jak i producentów węzy. Niemniej jednak krążące informacje o złej jakości taniego chińskiego wosku nie były dotychczas potwierdzone badaniami. Działające od pięciu lat w Puławach laboratorium HoneyLab Teper & Waś jako pierwsze w Polsce wykonało analizy jakości wosku i węzy z Chin, a wyniki tych badań prezentuję w niniejszym artykule.

Przyczyny problemów z jakością wosku i węzy

Zanim przedstawię i omówię wyniki ostatnich moich badań, które dotyczą chińskiego wosku, chciałabym raz jeszcze przypomnieć o przyczynach problemów z jakością wosku i węzy, o których pisałam wielokrotnie w ostatnich latach na łamach „Pasieki” (nr 5/2021, 2/2022, 3/2022, 4/2022, 6/2022, 1/2023, 2/2023, 6/2024). Pragnę również nadmienić, że analizą tego zagadnienia zajmuję się znacznie dłużej, a badania jakości wosku i węzy wykonuję od dwudziestu już lat. Fałszowanie wosku pszczelego i węzy nie jest czymś nowym i nie dotyczy tylko Polski. Należy jednak podkreślić, że choć od jakiegoś czasu zwraca się uwagę na zagrożenia związane ze złą jakością wosku i węzy – zarówno na krajowym, jak i europejskim rynku – to nie ma skutecznego systemu kontroli jakości tych produktów.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Brak obligatoryjnych przepisów odnoszących się do jakości wosku pszczelego wydaje się poważnym „zaniedbaniem”, mającym kluczowe znaczenie w obecnej sytuacji. W myśl przepisów Unii Europejskiej wosk pszczeli zaliczany jest do produktów zwierzęcych tzw. kategorii trzeciej. W związku z tą klasyfikacją traktowany jest jako produkt uboczny pochodzenia zwierzęcego, który nie jest przeznaczony do bezpośredniej konsumpcji, a zatem nie stanowi potencjalnego zagrożenia w łańcuchu żywnościowym, a w konsekwencji nie podlega ścisłej kontroli urzędowej. Taka kategoryzacja budzi pewne kontrowersje ze względu na możliwość stosowania wosku pszczelego jako dodatku do żywności (E901). W przemyśle spożywczym może być wykorzystywany jako tzw. substancja glazurująca, w celu nadania atrakcyjnego wyglądu, połysku i barwy produktom takim jak kawa ziarnista, orzechy czy wyroby cukiernicze. Może być również nakładany na powierzchnię owoców (jabłek, gruszek, brzoskwiń oraz owoców cytrusowych). Znane jest także zastosowanie wosku pszczelego jako konserwant żywności. Stosowany jest w powłokach zabezpieczających produkty żywnościowe (twarde sery, wyroby cukiernicze, owoce cytrusowe) przed wilgocią, tlenem atmosferycznym, zakażeniami wywoływanymi przez drobnoustroje, wysychaniem oraz deformacją i zlepianiem.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Wyniki badań chińskiego wosku

Przebadaliśmy łącznie 20 próbek wosku i węzy z Chin (Fot. 2.). Wosk oznaczony numerami 5–9 oraz próbkę węzy z numerem 11 (Tabela 1), zakupiliśmy przez Internet na chińskiej platformie handlowej. Pozostałe czternaście pobraliśmy ze stoisk za zgodą wystawców z Chin, oferujących wosk i węzę podczas kongresu Apimondia, który odbył się we wrześniu ubiegłego roku w Kopenhadze. Analizy jakości chińskich próbek wosku i węzy przeprowadziliśmy metodą FTIR-ATR. Szczegółowe wyniki tych badań zestawiłam w Tabeli 1. W czterech próbkach wosku, oznaczonych numerami 1, 2, 3, 4, nie wykryliśmy substancji obcych, przy czym należy zaznaczyć, że wosk pochodził od jednego producenta. W przypadku próbek węzy tylko dwie (nr 14 i 17), były wyprodukowane z wosku pszczelego. W pozostałych czternastu próbkach wosku i węzy stwierdziliśmy zafałszowanie parafiną, co stanowiło aż 70% zbadanych próbek z Chin. Zawartość parafiny w wosku wynosiła odpowiednio: 28,3% (w próbce nr 5); 34,3% (w próbce nr 6); 70,2% (w próbce nr 8) i 90,6% (w próbce nr 9). Próbka nr 7 zadeklarowana jako wosk pszczeli zawierała parafinę i stearynę. Parafinę stwierdzono w 9 z 11 próbek węzy. W próbkach nr 10 i 11 zawartość parafiny mieściła się w zakresie od 3 do 5%, a w pozostałych 7 była znacznie wyższa i wynosiła ponad 80% (węza nr 12, 13, 15 i 18) oraz powyżej 90% (w próbkach nr 16, 19 i 20). Należy zauważyć, że niemalże wszystkie próbki (poza jedną), w których stwierdzono parafinę (i to na bardzo wysokich poziomach) były zadeklarowane przez sprzedających jako „czysty naturalny wosk pszczeli”. Nawet ten sprzedawca, który zadeklarował dodatek parafiny w węzie (nr 18), też nie powiedział prawdy, gdyż po badaniach zawartość parafiny okazała się ponad dwukrotnie wyższa od deklarowanej. W większości zbadanych próbek, w których stwierdziliśmy zafałszowanie, zwartość parafiny mieściła się w zakresie od 70,2 (wosk nr 8) do 91,8% (węza nr 19), a zatem nie był to wosk zafałszowany parafiną, ale parafina z dodatkiem wosku pszczelego.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Należy się zatem zastanowić, czy wosk nazywany „syntetycznym” jest faktycznie nową substancją, której nie jesteśmy w stanie wykryć? A rozważania trzeba rozpocząć od tego, czym jest parafina? I tu chciałabym zacytować fragment wcześniejszego mojego artykułu (nr 2/2022 „Pasieki”): „Z chemicznego punktu widzenia jest mieszaniną węglowodorów wielkocząsteczkowych, głównie prostołańcuchowych (tzw. n-alkanów). Pod nazwą handlową parafina lub wosk parafinowy, oferowane są różne produkty ropopochodne, różniące się między sobą stopniem rafinacji (oczyszczenia), zawartością oleju, a ich klasyfikacja jest uzależniona przede wszystkim od temperatury krzepnięcia, bądź topnienia (parafina nisko, średnio i wysokotopliwa). Właściwości i skład parafiny mogą być różne w zależności od jej przeznaczenia, co można zauważyć porównując chociażby konsystencję (głównie stała, ale występuje też w postaci ciekłej – olej parafinowy), czy barwę (od bezbarwnej, poprzez białą do żółtej). Należy też zwrócić szczególną uwagę, że w zależności od stopnia rafinacji, zawartość zanieczyszczeń, w tym związków toksycznych (np. wielopierścieniowych węglowodorów pierścieniowych – tzw. WWA, chloropochodnych benzenu i fenolu), może być różna. W tej grupie produktów należy wymienić woski mikrokrystaliczne, które podobnie jak parafina są mieszaniną węglowodorów, ale zazwyczaj w swym składzie zawierają wyższe zawartości węglowodorów rozgałęzionych oraz cyklicznych (tzw. cykloalkanów) i charakteryzują się wyższą temperaturą topnienia. Terminem parafina określane są także woski otrzymywane syntetycznie na bazie surowców węglowodorowych.” A zatem parafina to nie jeden produkt, ale cała gama różnorodnych produktów, dostępnych na rynku i wykorzystywanych do „podrabiania” wosku pszczelego, które są oferowane pod handlowymi nazwami „parafina”. Mimo że jest produkowana głównie na bazie surowca naturalnego (parafina to produkt uboczny rafinacji ropy naftowej), to powstaje w procesie przemysłowym, jest produktem przetworzonym i jest klasyfikowana jako produkt syntetyczny. Istnieją również w pełni syntetyczne woski parafinowe, wytwarzane sztucznie (np. z etylenu).

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Chciałabym też wspomnieć, że w ciągu pięciu lat otrzymaliśmy do badań pięć próbek wosku, w których ewidentnie stwierdziliśmy zafałszowanie, ale źródła pochodzenia substancji obcej nie udało się ustalić. Niemniej jednak w raporcie z badań jednoznacznie wskazaliśmy, że badana próbka nie jest naturalnym woskiem pszczelim, co wydaje się informacją dostatecznie użyteczną.

Podsumowanie

Odnosząc się do pytania zawartego w tytule „Co wiemy o chińskim wosku?”, liczę się z tym, że znajdą się tacy, którzy powiedzą, że wciąż niewiele, bo zbadałam zaledwie 20 próbek. I poniekąd się z nimi zgodzę, ale pragnę jeszcze raz podkreślić, że dotychczas nie było publikowanych danych na temat jakości chińskiego wosku, a krążące informacje i opinie, zarówno wśród pszczelarzy, jak i producentów, nie były potwierdzone badaniami. Wyniki, które przedstawiłam w nieniniejszym artykule, ewidentnie wskazują na duży procent próbek zafałszowanych, przy czym należy jeszcze raz podkreślić, że na bardzo wysokim poziomie (powyżej 80–90% parafiny). Na podstawie analiz, które dotychczas wykonałam, mogę stwierdzić, że oferowane w sprzedaży produkty z Chin, zadeklarowane jako naturalny wosk czy węza, to produkty parafinowe z niewielkim dodatkiem wosku pszczelego, co także potwierdziła pani prof. Lidija Svečnjak podczas swojego wystąpienia na konferencji w Puławach. A zatem odpowiedź na pytanie, czy wosk chiński stanowi zagrożenie, jest jednoznaczna – moim zdaniem tak.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Mimo że posiadamy największą bazę danych dotyczącą jakości wosku i węzy w Polsce (przez pięć lat istnienia laboratorium, do 15 marca 2026 r., wykonaliśmy 2 442 analizy wosku i węzy), to mamy świadomość, że nie wszystkie partie wosku i węzy z rynku są badane, a zatem nie możemy oszacować rzeczywistej skali zafałszowań. W przypadku wątpliwości odnośnie do jakości zakupionego wosku czy węzy warto wiedzieć, kto ponosi odpowiedzialność, gdzie szukać pomocy i dochodzić swoich praw, aby uzyskać rekompensatę za poniesione szkody – w tym celu odsyłam do artykułu dr. Rafała Wasilewskiego „Zakup zafałszowanej węzy – co można zrobić i gdzie szukać pomocy?” opublikowanego w nr 2/2026 „Pasieki”.

Dr Ewa Waś
Laboratorium HoneyLab Teper & Waś w Puławach
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Literatura

• Agrebi N. EI, Svečnjak L., Horvatinec J., Renault V., Rortais A., Cravedi J. P., Saegerman C.: Adulteration of beeswax: A first nationwide survey from Belgium. Plos One 2021, 1-19, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0252806
• Chatzipanagis K., Omar J. Boix Sanfeliu A., :Assessment of Beeswax Adulteration by Paraffin and Stearic Acid Using ATR-IR Spectroscopy and Multivariate Statistics—An Analytical Method to Detect Fraud. Foods 2024, 13(2), 245; https://doi.org/10.3390/foods13020245
• Semkiw P.: „Stan pszczelarstwa w Polsce w 2025” roku”, Instytut Ogrodnictwa – PIB, Zakład Pszczelnictwa w Puławach, Puławy 2025 r. https://share.google/AY82Y3a8AUCyhXWxN
• Svečnjak L., Prđun S., Baranović G., Damić M., Rogina J.: Alarming situation on the EU beeswax market: the prevalence of adulterated beeswax material and related safety issues. Program & Abtracts Book EurBee 8th Congress of Apidologie, Ghent, Belgium, 18-20 September 2018, 114-115.
• Svečnjak L.: „Beeswax adulteration: situation on the international market, risk assessment and measures for establishing quality control”., Materiały Konferencyjne - 63 Naukowa Konferencja Pszczelarska, Puławy 10-11 marca 2026.
• Tanner N., Lichtenberg-Kraag B.: Identification and Quantification of Single and Multi-Adulteration of Beeswax by FTIR-ATR Spectroscopy. Lipid Science and Technology 2019, 121: 1-10. https://doi.org/10.1002/ejlt.201900245

Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"