Pasieka pod lupą – podstawowe informacje o kontroli działalności pasiecznej, cz. 2.

Z artykułu dowiesz się m.in.:

• jakie są zasady kontroli przez Inspekcję Weterynaryjną?;
• co i w jakim trybie kontroluje IJHARS?;
• czy i jak można kwestionować ustalenia kontrolne?

Pasieka pod lupą – podstawowe informacje o kontroli działalności pasiecznej, cz. 2.

Aktualny artykuł stanowi kontynuację cyklu poświęconego aspektom kontroli działalności pszczelarskiej. Po omówieniu samego zagadnienia kontroli i jej podstawowych zasad czas na przedstawienie konkretnych organów kontrolnych, ich uprawnień i procedur. W tym przypadku omówione zostaną kontrole ze strony Inspekcji Weterynaryjnej oraz Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.

Kontrola ze strony Inspekcji Weterynaryjnej

Warto zwrócić uwagę, że przepisy ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej¹ przyznają kompetencje kontrolne właśnie Inspekcji Weterynaryjnej (art. 1 ust. 4). W szczególności swoje zadania instytucja ta wykonuje poprzez przeprowadzanie kontroli urzędowych oraz sprawowanie nadzoru nad bezpieczeństwem produktów pochodzenia zwierzęcego, bezpieczeństwem żywności, wytwarzaniem, obrotem i stosowaniem pasz, przestrzeganiem przepisów o ochronie zwierząt czy przestrzeganiem zasad identyfikacji i rejestracji zwierząt oraz przemieszczaniem zwierząt (art. 3 ust. 2 pkt 4-6 u.i.w.). Zasadniczo kontrole przeprowadzane są przez jednostki lokalne – powiatowych lekarzy weterynarii. Jednakże z ważnych przyczyn organizacyjnych lub finansowych możliwa jest sytuacja, w której uprawnienia kontrolne zostaną przyznane innym osobom, w tym lekarzom niebędącym pracownikami inspekcji, np. w zakresie przeprowadzania kontroli urzędowych czy sprawowania nadzoru nad sprzedażą bezpośrednią (art. 16 u.i.w.). Na wniosek powiatowego lub wojewódzkiego lekarza weterynarii pomoc w przeprowadzeniu kontroli może udzielić także policja. Oprócz tego – niekiedy – czynności kontrolne mogą przeprowadzać pracownicy Krajowej Administracji Skarbowej (art. 3 ust. 6a u.i.w.).

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Co ważne, podmioty kontrolowane są obowiązane zapewnić kontrolerom pomoc niezbędną do wykonywania ich obowiązków. Oznacza to, że w ramach kontroli nie można pozostawać biernym. Kontrolę przeprowadza się w obecności kontrolowanego albo osoby przez niego upoważnionej, a w razie ich nieobecności – w obecności innego pracownika podmiotu kontrolowanego.

Stan faktyczny ustala się na podstawie zebranych w toku kontroli dowodów, którymi mogą być np. dokumenty, oględziny, zeznania świadków, opinie biegłych oraz wyjaśnienia i oświadczenia.

Z przeprowadzonej kontroli sporządza się protokół, który zawiera:

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Protokół jest sporządzany w dwóch egzemplarzach. Jeden przekazuje się podmiotowi kontrolowanemu za pokwitowaniem, drugi włącza się do akt kontroli.

Do akt kontroli, oprócz protokołu, są załączane:

1. Notatki służbowe z czynności mających znaczenie dla ustaleń kontroli, sporządzone przez kontrolującego, oraz inne dowody, oceny, wnioski lub zalecenia;
2. Informacje i dokumenty oraz poświadczone za zgodność z oryginałem kopie decyzji i powiadomień;
3. Kopie dokumentów, poświadczone za zgodność z oryginałem, lub dokumenty sporządzone przez kontrolującego, poświadczone za zgodność z dokumentacją źródłową.

Jeżeli kontrolowany nie zgadza się z treścią (ustaleniami) protokołu, może przed jego podpisaniem zgłosić swoje zastrzeżenia na piśmie w terminie siedmiu dni od jego otrzymania. Zastrzeżenia są rozpatrywane, a ich uwzględnienie skutkuje wprowadzeniem zmian do protokołu poprzez opisanie jego poszczególnych fragmentów lub dokonaniem skreśleń. Oprócz zgłoszenia zastrzeżeń przepisy przyznają prawo odmowy podpisania protokołu. Analogicznie, w terminie siedmiu dni od otrzymania protokołu należy w takim przypadku wyjaśnić przyczyny odmowy podpisu. Jeżeli kontrolowany zgłosił zastrzeżenia do protokołu termin na odmowę podpisania protokołu wraz z podaniem jej przyczyn biegnie dopiero od dnia doręczenia stanowiska kontrolującego wobec zgłoszonych zastrzeżeń. Odmowa podpisania protokołu nie powoduje jednak, że kontrola jest nieważna czy nieskuteczna. Niezależnie od skorzystania z tego prawa, kontrolujący podpisuje protokół, a przepisy jednoznacznie wskazują, że odmowa podpisania przez kontrolowanego nie stoi na przeszkodzie realizacji ustaleń kontroli.

Odnośnie do wspomnianych ustaleń kontroli, stanowią one podstawę do podjęcia dalszych czynności, w tym:

• dokonania ocen;
• sporządzenia wniosków;
• zaleceń pokontrolnych;
• wydania decyzji i sporządzenia informacji dla jednostek nadrzędnych;
• do powiadomienia właściwego organu w przypadku popełnienia przestępstwa lub wykroczenia.

Kontrola przez IJHARS

Kolejnym organem kontrolnym związanym z działalnością na rynku produktów pszczelich jest Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Jej zadania, organizację oraz kompetencje regulują przepisy ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych². Inspekcja ta jest powołana do kontroli przestrzegania przepisów o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, w tym w zakresie ochrony interesów i praw konsumentów finalnych. Dla przypomnienia jakość handlowa ogranicza się do cech artykułu rolno-spożywczego dotyczących właściwości organoleptycznych, fizykochemicznych i mikrobiologicznych w zakresie technologii produkcji, wielkości lub masy oraz wymagań wynikających ze sposobu produkcji, opakowania, prezentacji i oznakowania, nieobjętych wymaganiami sanitarnymi, weterynaryjnymi lub fitosanitarnymi (art. 16 u.j.h.a.r.s.). Celem przeprowadzanej kontroli jest sprawdzenie, czy:

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Kontrola na podstawie wspomnianej ustawy może obejmować jedną albo szereg czynności, takich jak: sprawdzenie dokumentów umożliwiających identyfikację artykułu rolno-spożywczego, atestów jakościowych, wyników badań laboratoryjnych oraz innych dokumentów świadczących o jego jakości handlowej; sprawdzenie opakowania, oznakowania, prezentacji artykułu rolno-spożywczego oraz warunków jego przechowywania i transportu, oględziny artykułu rolno-spożywczego, pobranie próbek i wykonanie badań laboratoryjnych, ustalenie klasy jakości artykułu rolno-spożywczego lub sprawdzanie sposobu produkcji artykułu rolno-spożywczego lub prawidłowości przebiegu procesu technologicznego.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Kontrolujący są uprawnieni w ramach kontroli do:

• wstępu na teren oraz do obiektów i pomieszczeń kontrolowanych jednostek oraz poruszania się na tym terenie i w tych obiektach i pomieszczeniach;
• wstępu do środków transportu kontrolowanych jednostek i przeprowadzania ich oględzin;
• żądania pisemnych lub ustnych informacji związanych z przedmiotem kontroli;
• żądania okazywania dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz sporządzania z nich odpisów, kopii, notatek i wydruków, których zgodność z oryginałami potwierdza kierownik jednostki kontrolowanej lub osoba przez niego upoważniona;
• pobierania nieodpłatnie próbek do badań, w tym próbek do kontroli oznakowania;
• żądania sporządzenia kserokopii i urzędowego tłumaczenia na język polski dokumentów sporządzonych w języku obcym związanych z przedmiotem kontroli;
• legitymowania osób przebywających na terenie jednostki kontrolowanej w trakcie przeprowadzanej kontroli;
• dokonywania wspomnianego już zakupu kontrolnego;
• utrwalania obrazu artykułów rolno-spożywczych będących przedmiotem kontroli przy użyciu urządzeń rejestrujących obraz.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Kontrolujący może postanowić o zabezpieczeniu dokumentów, artykułów (oprócz takich, które ulegają szybkim zmianom biochemicznym, np. zepsuciu), pomieszczeń czy innych przedmiotów mających związek z kontrolą. Takie zabezpieczenie polega na:

• oddaniu ich na przechowanie jednostce kontrolowanej w oddzielnym i opieczętowanym schowku lub pomieszczeniu;
• opieczętowaniu ich i oddaniu za pokwitowaniem na przechowanie kierownikowi lub innemu pracownikowi jednostki kontrolowanej;
• zabraniu ich za pokwitowaniem do przechowania przez organ Inspekcji – w przypadku braku możliwości zabezpieczenia i przechowywania w jednostce kontrolowanej.

Możliwa jest zmiana sposobu zabezpieczenia na wniosek kontrolowanego, a brak zgody – następuje w formie decyzji.

Z przebiegu kontroli sporządza się protokół (w 2 egzemplarzach, w tym jeden dla kontrolowanego), chyba że inne przepisy regulują tę kwestię odmiennie. Protokół zawiera w szczególności:

• czas trwania kontroli;
• imię i nazwisko, stanowisko służbowe oraz numer legitymacji służbowej inspektora przeprowadzającego kontrolę;
• dane identyfikujące kontrolowanego;
• opis stanu faktycznego, stwierdzonego w wyniku kontroli, ze szczególnym uwzględnieniem ujawnionych nieprawidłowości oraz, jeżeli jest to możliwe, z podaniem przyczyn ich powstania, a także osób odpowiedzialnych za ich zaistnienie;
• opis nieprawidłowości usuniętych w toku kontroli.

Protokół przedstawiany jest kierownikowi jednostki kontrolowanej, a w razie jego nieobecności – zastępcy kierownika lub innej osobie upoważnionej do zastępowania kierownika, a w razie nieobecności tych osób – osobie uczestniczącej w przeprowadzaniu kontroli. Protokół podpisują kontrolujący i jedna z ww. osób. Przed podpisaniem protokołu można wnieść swoje uwagi. Natomiast po podpisaniu, w terminie siedmiu dni, kontrolowany ma prawo zgłoszenia zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole, które zgłasza się do organu kontrolującego. Są one rozpoznawane w terminie 7 dni. Jeżeli zastrzeżenia zostaną uwzględnione, do protokołu wprowadzane są zmiany w formie dwustronnie podpisywanego aneksu. Jeśli zaś dojdzie do nieuwzględnienia zastrzeżeń w całości albo w części, organ kontrolujący przekazuje kontrolowanemu niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni, swoje stanowisko. Błędy pisarskie i rachunkowe lub inne oczywiste pomyłki w protokole mogą zostać sprostowane przez organ kontrolujący z własnej inicjatywy albo na wniosek kontrolowanego (nie ma tu ograniczenia czasu siedem dni na wniosek o sprostowanie).

Dodać należy, że nie jest to jedyny protokół sporządzany w tym konkretnym postępowaniu kontrolnym. Ustawa stanowi, że z wykonanych w toku kontroli czynności, w tym zabezpieczenia artykułów, dokumentów lub innych przedmiotów, dokonania oględzin, pobrania próbek lub przeprowadzenia innych dowodów sporządza się odrębne protokoły. O sporządzeniu tych protokołów wzmiankuje się w protokole kontroli. Nie są one sporządzane, jeżeli w wyniku ich przeprowadzenia nie stwierdzono nieprawidłowości. W takim wypadku podjęte czynności są objęte jedynie protokołem kontroli, bez sporządzania odrębnych dokumentów.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Przepisy ustawy przewidują również odrębny tryb kontroli sprzedaży artykułów rolno-spożywczych na odległość (art. 39a-39e), który rozpoczyna się zakupem kontrolnym. Oprócz pewnych odrębności, do tej kontroli stosuje się odpowiednio ogólne przepisy omówionego postępowania kontrolnego.

Na marginesie, postępowanie kontrolne przez IJHARS może być objęte nadzorem przez Głównego Inspektora albo upoważnionego przez niego pracownika (art. 28a u.j.h.a.r.s.).

Podsumowanie

Przepisy o Inspekcji Weterynaryjnej oraz IJHARS w sposób dość szczegółowy określają zasady kontroli, w tym formę i zakres sporządzanej dokumentacji. Kontrolujący mają szerokie kompetencje do uzyskiwania niezbędnych informacji czy dowodów. Kontrola jest zwieńczona sporządzeniem protokołu. Ważne jest, że niekorzystne ustalenia nie zawsze będą ostateczne i prawo dopuszcza możliwość ich kwestionowania.

Dr Rafał R. Wasilewski
doktor prawa, radca prawny prowadzący Kancelarię Radcy Prawnego dr Rafał R. Wasilewski (www.radcawasilewski.pl)

Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"