fbpx

NEWS:

Zwalczanie warrozy – problem wciąż aktualny

Wiadomościom  dotyczącym warrozy poświęcono na łamach prasy pszczelarskiej wiele miejsca i wydawać by się mogło, że upowszechnianie wiedzy z tego zakresu jest zbyteczne. Śmiem jednak twierdzić, że  często  jest to nadal  wyrywkowa i fragmentaryczna znajomość zagadnienia. Szczególnie powszechnym jest przekonanie pszczelarzy, iż walkę z Varroa destructor można obecnie ograniczyć jedynie do zastosowania określonego warroabójczego preparatu leczniczego.

Nawet jeśli świadomi są, iż takie postępowanie może okazać się niewystarczające, to w praktyce nie czynią nic więcej. A niestety  w chwili obecnej zwalczaniu inwazji tego pasożyta trzeba poświęcić znacznie więcej czasu niż dotychczas.

Od chwili „zadomowienia” się Varroa destructor w pasiekach na terenie krajów europejskich  minęło już ponad dwadzieścia pięć  lat. Można by się spodziewać, że tak długi okres jest wystarczający do rozwiązania problemu i wprowadzenia metod skutecznej ochrony rodzin pszczelich. Niestety, ani dotychczasowe poznanie biologii pasożyta, ani opracowanie gotowych leczniczych preparatów warroabójczych nie pozwoliło na całkowite wyeliminowania go z pasiek. Wręcz przeciwnie, wieloletnie  przeprowadzanie zabiegów przeciwwarrozowych związanych ze stosowaniem substancji chemicznych zaowocowało pojawieniem się nowych problemów, rzutujących na obecny stan zdrowotny rodzin pszczelich i ich kondycję. Należy mieć zatem pełną świadomość istnienia  wielu czynników wpływających  na  efektywność   zwalczania pasożyta preparatami leczniczymi, bowiem  przy niefrasobliwym bądź jednostronnym podejściu do tego zagadnienia można spodziewać się, że skala problemów związanych z warrozą będzie narastać.


© M a r i a i E u g e n i u s z S a p i o ł k o

Punktem wyjścia  do tych rozważań niech będzie fakt, iż w zasadzie żaden z weterynaryjnych preparatów leczniczych (niezależnie od wyników badań laboratoryjnych) w warunkach terenowych nie  daje gwarancji uzyskania 100% skuteczności,  czyli nie zapewnia całkowitej eliminacji roztoczy z  rodzin pszczelich.

Nie jest to oczywiście wynikiem błędnego  ustalenia dawek terapeutycznych dla substancji aktywnych  leków. Problem ten ma szerszy zasięg i dotyczy w zasadzie zwalczania wszystkich jednostek chorobowych pszczół. O ile w przypadku innych zwierząt domowych mamy do czynienia z pojedynczym organizmem, to  rodzina pszczela, mimo iż traktowana jest całościowo,  składa się  z tysięcy osobników, których liczba dodatkowo zmienia  się w ciągu roku. Uniemożliwia to indywidualną aplikację ściśle określonej dawki leku każdemu z owadów i wymusza opracowanie takich form użytkowych preparatów leczniczych, które zapewnią jak najlepsze możliwości ich dotarcia do każdego zarażonego owada.

Efektywność terapeutyczna leków przeciwwarrozowych (analogicznie jak w przypadku innych chorób) w dużym stopniu uwarunkowana jest  biologią samego pasożyta, ale także  biologią   rodziny pszczelej. Ponieważ Varroa destructor swój cykl rozwojowy przechodzi w komórkach z czerwiem zasklepionym, jest w tym czasie doskonale chroniony przed toksycznym działaniem stosowanych leków przez woskowe wieczka komórek stanowiące mechaniczną barierę dla ich przenikania. Ten mechanizm ochronny, mimo kilkakrotnego podawania bądź długoterminowego przetrzymywania  preparatów w rodzinach, stwarza  pasożytom dużą szansę przetrwania. Niemal całoroczna obecność czerwia w rodzinach pszczelich w połączeniu z  dynamicznym  przyrostem populacji pasożyta  niweczy  w krótkim czasie, efekty nawet bardzo skutecznie przeprowadzonych zabiegów leczniczych.  Bowiem obecność wiosną w rodzinie pszczelej tylko jednej samicy  może skutkować obecnością około 130 roztoczy  w końcu sezonu pasiecznego, przy powstaniu  7 nowych pokoleń  pasożyta, natomiast przy powstaniu 10 nowych pokoleń,  liczba ta może wzrosnąć nawet  do 1000 (przyjmując bardzo uproszczone wyliczenie, że od jednej samicy Varroa destructor powstaje i osiąga zdolność rozrodczą około 2 osobników potomnych - liczba uśredniona  dla czerwia pszczelego i trutowego).  Na końcowe rezultaty leczenia w bardzo znacznym stopniu rzutuje także niekontrolowane przemieszczanie się pszczół błądzących czy rabujących, opanowanych przez roztocze, w obrębie jednej czy sąsiadujących ze sobą pasiek, w wyniku czego dochodzi do reinwazji pasożyta.

Wtórnym problemem, jaki pojawił się na skutek wieloletniego stosowania określonych akarycydów, jest  postępujące obniżanie się ich skuteczności terenowej.


© J e r z y J ó ź w i k

Słabsze oddziaływanie leków na pasożyta jest rezultatem powstawania populacji roztoczy opornych na zawarte w lekach substancje aktywne. Spowodowane to być może występowaniem w każdej populacji Varroa destructor naturalnej, zróżnicowanej osobniczo wrażliwości na akarycydy, w wyniku której pojedyncze osobniki poddane działaniu tej samej dawki leku co pozostałe, określane jako wrażliwe, mogą przeżyć zabieg i przekazać tę cechę swoim potomkom. Jednakże w powstawaniu populacji roztoczy opornych istotną rolę odgrywa przedostawanie się pewnych ilości  substancji czynnych leków  do produktów pszczelich, w szczególności  do wosku. W wyniku długotrwałego stosowania określonego związku dochodzi do kumulowania się jego pozostałości. U roztoczy, na skutek  ciągłego kontaktu z pewną ilością substancji aktywnej, która jest niewystarczająca do ich zabicia, dochodzi do uruchomienia procesów powstawania niewrażliwości i przekazywania tej cechy kolejnym pokoleniom. W rezultacie prowadzi to do powstawania populacji pasożyta opornych na dotychczasowe dawki leków stosowane w trakcie zabiegów chemicznych z użyciem określonego preparatu, który był wystarczający dla zniszczenia form wrażliwych.

Groźnym zjawiskiem jest nabywanie przez Varroa destructor tzw. oporności krzyżowej, czyli oporności w stosunku do innych związków należących do danej grupy chemicznej. Przykładem tego jest stwierdzenie oporności roztoczy mających kontakt z pozostałościami fluwalinatu (Apistan) na inne pyretroidy takie jak flumetryna (Bayvarol) czy akrynatryna. W Polsce przez wiele lat stosowany był zawierający fluwalinat preparat Fluwarol oraz produkowane metodą chałupniczą i stosowane do dzisiaj (wbrew obowiązującym przepisom) listewki nasączone Klartanem, którego substancją czynną jest ten sam związek chemiczny. Dlatego też nie można wykluczyć (aczkolwiek brak jest badań  potwierdzających taka hipotezę) zmniejszonej skuteczności terenowej zarejestrowanego obecnie w Polsce preparatu Bayvarol (s.a flumetryna)  na terenach, gdzie przez wiele lat stosowano fluwalinat.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Dr Krystyna Pohorecka
PIWet-PIB Puławy
Oddział Pszczelnictwa
Ul. Kazimierska 2
24-100 Puławy



 Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"


Prenumerata „Pasieki” Czasopismo „Pasieka” to pismo dla pszczelarzy z pasją. Wydawane jako dwumiesięcznik w ciągu roku ukazuje się 6 numerów. Prenumerata roczna obejmuje 6 kolejnych...

Korzystaj z e-Prenumeraty na www.pasieka24.pl i w aplikacji mobilnej.Ciesz się pełnym dostępem do wszystkich książek i czasopism Wydawnictwa "Pasieka" Sprawdź jak szeroką bazę wiedzy pszczelarskiej...

Ostatnio dodane

Taszczyn konserwuje pszczoły w niezwykły sposób  Zdjęcie: Taszczyn pszczeli (Philanthus...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 25-06-2019

Dziurki dla samotnic w cegłach angielskiego Brighton Budowniczowie i deweloperzy...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 24-06-2019

Wpływ ustawienia uli na błądzenie pszczół Bywa, że pszczoły błądzą...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 24-06-2019

Pobierz plakat akcji Pobierz plakat do druku w wysokiej jakości...

Kupuj polski miód

Pasieka - avatar Pasieka, 24-06-2019

Porównanie efektywności zapylania przez pszczołę miodną i australijskie pszczoły...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 19-06-2019

Olkusz rozda setkę uli   Zarówno nowicjusze, jak i doświadczeni pszczelarze...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 19-06-2019

Cześć! Zapewne słyszałeś, że miód ma świetne właściwości prozdrowotne i...

Kupuj polski miód

Pasieka - avatar Pasieka, 19-06-2019

Wsparcie unijne sektora pszczelarskiego od sierpnia 2019 Od pierwszego sierpnia...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 18-06-2019

  Kwiaty „słyszą” bzyczenie pszczół i odpowiadają na ten dźwięk Zdjęcie:...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 18-06-2019