fbpx

NEWS:

w wydaniu tradycyjnym (papierowym) strona: 36

Czy pszczoła przetrwa ocieplenie klimatu?

Większość osób urodzonych przed 1990 r. pamięta, że jeszcze przed 20–30 laty zimy były zdecydowanie sroższe, a takie jak w ostatnich sezonach, charakteryzujące się aurą typowo jesienną, należały do rzadkości. Po tym tylko sądząc, ocieplenie klimatu na naszej planecie jest już faktem bezspornym.
Sytuacja ta niepokoi klimatologów, ekologów, biologów, przedstawicieli nauk marynistycznych, a także część polityków i zwykłych ludzi. Również pszczelarze niekiedy zadają mi pytania: A co się stanie z naszymi pszczołami?
Czy w zmienionych warunkach klimatycznych pszczoły przetrwają?
Początkowo zbywałem je lakonicznym stwierdzeniem, że przecież współcześnie pszczoły żyją w tropikach i żadna krzywda im się nie dzieje. Ponieważ jednak te kwestie ciągle powracały, postanowiłem zająć się bliżej tym zagadnieniem, które od strony naukowej jest wręcz fascynujące.

Jak dotąd ludzkość w okresie rozwoju cywilizacji nie zetknęła się z problemem zmiany klimatu na skalę globalną, dlatego odpowiedź na wymienione we wstępie pytania jest trudna. Należy dodać jeszcze to, iż za obecne ocieplenie atmosfery obciąża się człowieka, a właściwie jego różnoraką działalność zwiększającą zasoby gazów cieplarnianych w atmosferze.

Pasieka nr 93 ([PAS93], styczeń-luty 2019, cold-front-63037)
fot. Pixabay, WikiImages

Zaskakująca jest obecna prędkość ocieplania się naszej planety. W poprzednich okresach ocieplenia Ziemi – np. podczas jej wychodzenia z epoki lodowej – proces podnoszenia się średniej temperatury rocznej o 4–5°C aż do osiągnięcia maksimum termicznego trwał ok. 10 000 lat, a teraz przewiduje się podobny wzrost temperatury w ciągu 100 lat [Miklaszewski, 2017]!

Nie rozwijam tego tematu, ponieważ dostępnych opracowań naukowych i przeróżnych doniesień na temat współczesnego ocieplania klimatu na naszej planecie jest tak dużo, że nie ma sensu przytaczać ich w tym miejscu. Jednak co się stanie z naszymi pszczołami?

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Bardzo ciekawe spostrzeżenia podali amerykańscy uczeni, którzy przeprowadzili badania na pyłkach zgromadzonych nawłoci w herbarium Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie.

Zbiory tych roślin są gromadzone nieprzerwanie od 1842 r. i stanowiły materiał porównawczy aż do roku 2014. Do badań wzięto próbki pyłku, który analizowano pod kątem zawartości białka. Znaleziono zależność między stężeniem CO2 w atmosferze a procentową zawartością białka w pyłku tych roślin [Palmer 2016].

Stężenie CO2 w atmosferze wzrosło z 280 do 400 ppm, co spowodowało dużo łatwiejszą dostępność tego gazu dla roślin.

Porównano wyniki badań z połowy XIX w. z wynikami z 2014 r. i wykryto wyraźną ujemną zależność, tzn. im większe stężenie CO2 w atmosferze, tym niższa zawartość białka w pyłku nawłoci. Przeprowadzono również eksperyment terenowy, uprawiając rośliny nawłoci w różnych stężeniach CO2 [Palmer 2016].

Wyniki tego eksperymentu potwierdziły wyniki badań pyłku pobranego z roślin nawłoci w herbarium Muzeum (wykres poniżej).

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Skoro mowa o katastrofach, to interesujące jest inne pytanie: jak pszczoły przeżyją utratę gleb na większości powierzchni lądów wziętych przez człowieka pod uprawy rolne?

W chwili obecnej ⅔ krajowych zbiorów miodu pochodzi z pracy pszczół na plantacjach wielu gatunków roślin rolniczo-uprawnych. Tak więc sygnalizowana na wszystkich konferencjach naukowych i w tysiącach artykułów problematyka erozji gleb wziętych w użytkowanie rolne jest dla pszczelarzy szczególnie ważna.

Gleboznawcy są zgodni, że nieracjonalne gospodarowanie glebami przez człowieka doprowadzi do tak silnej ich degradacji, że większość z nich najpóźniej w ciągu stu lat zaniknie [Palmer 2016, ]. Rzecz jasna największym problemem jest erozja gleb, która za sprawą nieumiejętnej uprawy przez człowieka w minionych 2–3 dziesięcioleciach uległa znaczącemu nasileniu, o czym świadczy informacja, że od początku obecnego stulecia średnio na całym świecie ubyło 17 cm warstwy gleby!

Natomiast procesy tworzenia gleb są bardzo powolne i przyroda potrzebuje co najmniej 100 lat na stworzenie warstwy gleby o miąższości 1 cm. Niektórzy naukowcy podają, że w ostatnich 40 latach Ziemia straciła ⅓ wszystkich swoich gleb [Milman 2015].

Pomimo bardzo szerokiej wiedzy na temat możliwości przeciwdziałania erozji, jaką posiadają uczeni-gleboznawcy, procesy degradacji gleb nasilają się na całym świecie [tiny.pl/g3871].

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Najczęściej moc posiadanych maszyn znacznie przekracza zapotrzebowanie na wykonanie określonych prac polowych na posiadanej ziemi. Co wówczas robi nasz rolnik? Przed zasiewem danej rośliny uprawia wierzchnią warstwę gleby tak drobiazgowo, że wręcz ją całkowicie rozpyla, tym samym zwiększając skutki erozji wietrznej i wodnej.

Pasieka nr 93 ([PAS93], styczeń-luty 2019, farming-climate-change-3449647)
Rolnicy walnie przyczyniają się do erozji gleb. fot. Pixabay, Chris_LeBoutillier

Drugą rzeczą charakterystyczną, którą widzimy na obszarach wiejskich, jest zaorywanie pastwisk i łąk kośnych na zboczach o stosunkowo dużym nachyleniu. Kiedyś uznawano taki grunt jako nienadający się do uprawy płużnej i przeznaczano go na trwałe użytki zielone.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Pasieka nr 93 ([PAS93], styczeń-luty 2019, storm-1209365)
Wybrzeża nawiedzają coraz silniejsze cyklony. fot. Pixabay, Free-Photos

Narzuca się jedno stwierdzenie: pszczołom niestraszne jest ocieplenie naszej planety, niestraszna jest nawet utrata gleb na całej Ziemi – tak naprawdę straszne są poczynania człowieka w ramach chemizacji rolnictwa. Na działanie opisanych w innych artykułach związków chemicznych pszczoły nie są w żaden sposób przygotowane i w zderzeniu z nimi po prostu giną.

Zresztą żaden organizm – włącznie z człowiekiem – nie jest na to przygotowany, dlatego stosując chemiczne środki ochrony roślin na działce, na polu i gdziekolwiek indziej, musimy mieć oczy dookoła głowy i myśleć nie tylko o korzyściach doraźnych, lecz również o skutkach długofalowych po zastosowaniu danego środka chemicznego.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Dlatego jeżeli pszczelarze pozostawią własnemu losowi pszczołę miodną, to gatunek ten wyginie. Ale stanie się to przede wszystkim w wyniku czyhających na nią zagrożeń wywołanych przez człowieka – a nie za sprawą zmian klimatu.

Dr inż. Maciej Winiarski
Konsultacja naukowa w kwestiach związanych ze zmianami klimatu Ziemi: dr Aleksandra Kardaś, fizyczka atmosfery,
współautorka strony Nauka o klimacie i książki pod tym samym tytułem.

Przypisy

* Od ang. Paleocene-Eocene Thermal Maximum.

** Zafrykanizowane pszczoły miodne to potomstwo krzyżówek Apis mellifera ssp. z Apis mellifera scutulata (afrykańska pszczoła miodna).

Bibliografia

1. Miklaszewski A., (2017) Może być gorzej niż się wydaje, „Zielona Planeta” nr 6: s. 3-6.

2. Zachos J.C., (2011) Świat bez lodu? Historia lubi się powtarzać, “National Geographic Polska” nr 10 (145), s. 84-99.

3. Pagani M., Caldeira K., Archer D., Zachos J.C. (2006) An Ancient Carbon Mystery, Science nr 314, s. 1556.

4. Carozza D.A., Mysak L.A., Schmidt G.A., (2011) Methane and environmental change during the Paleocene-Eocene thermal maximum (PETM): Modeling the PETM onset as a two-stage event. „Geophisical reaserch letters” Nr 38,

5. Palmer L., (2016) How Rising CO2 Levels May Contribute to Die-Off of Bees, strona internetowa Yalae Enviroment 3606.

6. Farmer-Dzierżawca Dolnośląski 2017, Nr 4 162, s. 134.

8. Milman O., 2015, Earth has lost a third of arable land in past 40 years, scientists say, strona internetowa: The Guardian

9. Strona internetowa: ziemianarozdrozu.pl, zakładka: encyklopedia

10. Hillel D. 2005 Encyclopedia of Soils in the Environment. Science Direct.


  Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"


Prenumerata „Pasieki” Czasopismo „Pasieka” to pismo dla pszczelarzy z pasją. Wydawane jako dwumiesięcznik w ciągu roku ukazuje się 6 numerów. Prenumerata roczna obejmuje 6 kolejnych...

Korzystaj z e-Prenumeraty na www.pasieka24.pl i w aplikacji mobilnej.Ciesz się pełnym dostępem do wszystkich książek i czasopism Wydawnictwa "Pasieka" Sprawdź jak szeroką bazę wiedzy pszczelarskiej...

Ostatnio dodane

Porównanie efektywności zapylania przez pszczołę miodną i australijskie pszczoły...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 19-06-2019

Olkusz rozda setkę uli   Zarówno nowicjusze, jak i doświadczeni pszczelarze...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 19-06-2019

Cześć! Zapewne słyszałeś, że miód ma świetne właściwości prozdrowotne i...

Kupuj polski miód

Pasieka - avatar Pasieka, 19-06-2019

Wsparcie unijne sektora pszczelarskiego od sierpnia 2019 Od pierwszego sierpnia...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 18-06-2019

  Kwiaty „słyszą” bzyczenie pszczół i odpowiadają na ten dźwięk Zdjęcie:...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 18-06-2019

Analiza COLOSS strat rodzin pszczelich w okresie zimowym 2017/2018 Trzydziestego...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 17-06-2019

Gmina Kęty i miasto Chrzanów nie walczą z komarami...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 17-06-2019

Mniej pieniędzy dla pszczelarzy z Funduszu Promocji Roślin Oleistych? Jedenastego...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 13-06-2019

Tir przewożący pszczoły przewrócił się w Montanie Źródło zdjęcia: kbzk.com Transportowanie uli...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 13-06-2019