Z artykułu dowiesz się m.in.:
- co według prawa można zaklasyfikować jako etykietę produktu;
- czy prawo reguluje kwestię wielkości etykiety na produktach pochodzenia pszczelego;
- co grozi za brak etykiety lub jej niedostosowanie do obowiązujących przepisów.
Etykieta pod kontrolą.
Jak prawidłowo etykietować miód i kto może to kontrolować?
Na łamach „Pasieki” analizowaliśmy zarówno kwestie związane z koniecznością etykietowania miodu, jak i obowiązkami informacyjnymi ciążącymi na pszczelarzach względem konsumentów. Niniejszy artykuł będzie stanowił kontynuację przedmiotowej problematyki. Mianowicie uwaga zostanie skupiona na kwestii etykietowania miodu, jednak nie ze względu na informacje, jakie muszą się na etykiecie pojawić, a ze względu na sposób ich przedstawienia. Omówione zatem zostaną aspekty związane z graficzną formą etykiet produktów pszczelich. Ponadto przybliżona zostanie problematyka ewentualnych konsekwencji związanych z nieprawidłowym pod kątem graficznym oznakowaniem produktów pochodzenia pszczelego. Dodatkowo w artykule poruszony zostanie również aspekt kontroli pszczelarzy przez organy władzy w zakresie etykietowania miodu.
Jedynie sygnalizacyjnie należy wskazać, że niniejszy artykuł będzie się odnosił do etykietowania produktów pszczelich z pespektywy jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych ze szczególnym uwzględnieniem kwestii etykiety jako nośnika informacji. Poza analizą pozostają zatem kwestie bezpieczeństwa żywności i żywienia, które w zakresie obowiązujących regulacji nie odnoszą się do kwestii jakości handlowej.
Etykieta, czyli co?
W pierwszej kolejności należy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego etykietowanie produktów, również tych pszczelich, jest tak ważne i czy względy estetyczne i graficzne faktycznie mają rzeczywiście istotne znaczenie. Przede wszystkim w powyższym zakresie należy mieć na uwadze, że do przedmiotowej problematyki zastosowanie znajdą zarówno akty prawa polskiego, jaki i prawa Unii Europejskiej. W zakresie prawa polskiego znaczenie będzie miała przede wszystkim ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych1. W zakresie prawa wspólnotowego należy sięgnąć do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/20112. Zgodnie z motywem 26 wspominanego aktu „etykiety żywności powinny być jasne i zrozumiałe, aby były pomocne dla konsumentów, którzy chcą dokonywać bardziej świadomych wyborów dotyczących żywności i diety. Badania pokazują, że dobra czytelność jest ważnym elementem zwiększania prawdopodobieństwa, że informacje na etykiecie będą mieć wpływ na jej odbiorców, a nieczytelne informacje o produkcie stanowią jedną z głównych przyczyn niezadowolenia konsumentów z etykietowania żywności. W związku z tym należy opracować kompleksowe podejście, aby uwzględnić wszystkie aspekty dotyczące czytelności, w tym czcionkę, kolor i kontrast”.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów
Wspominane wyżej rozporządzenie wprowadza definicję pojęcia etykiety oraz etykietowania. Prawodawca europejski wskazuje, że „etykieta oznacza jakąkolwiek metkę, znak firmowy, znak handlowy, ilustrację lub inny opis pisany, drukowany, tłoczony, odbity lub w inny sposób naniesiony na opakowanie lub pojemnik z żywnością lub załączony do opakowania lub pojemnika z żywnością”. Z kolei „etykietowanie oznacza wszelkie napisy, dane szczegółowe, znaki handlowe, nazwy marek, ilustracje lub symbole odnoszące się do danego środka spożywczego i umieszczone na wszelkiego rodzaju opakowaniu, dokumencie, ulotce, etykiecie, opasce lub pierścieniu towarzyszącym takiej żywności lub odnoszącym się do niej”. Etykieta stanowi zatem fizyczny nośnik informacji, natomiast etykietowanie należy rozumieć jako informacje o produkcie. Prawodawca europejski nie wskazuje zatem, jak konkretnie pod kątem materialnym powinna wyglądać etykieta produktu. Może zatem być to naklejka na słoiku, obwoluta lub informacja o produkcie zamieszona bezpośrednio na opakowaniu np. na kartoniku, w którym znajduje się produkt.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów
Trudno jednak wprost wskazać, jaka etykieta na pewno będzie czytelna i wyraźna, a jaka takiego standardu nie spełni. W tym zakresie drogowskazem będzie art. 13 ust 2 i 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011. Po pierwsze w odniesieniu do informacji obligatoryjnych, czyli takich które bezwzględnie muszą znaleźć się na etykiecie produktów pszczelich (np. nazwa produktu, ilość żywności netto, nazwa i adres podmiotu wprowadzającego produkt do obrotu, kraj pochodzenia) jeśli znajdują się na opakowaniu lub na załączonej do niego etykiecie – są wydrukowane na opakowaniu lub etykiecie w sposób zapewniający wyraźną czytelność, z użyciem znaków o rozmiarze czcionki, której wysokość x, zdefiniowana w załączniku IV analizowanego aktu, wynosi co najmniej 1,2 mm (art. 13 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011). Prawodawca w tym zakresie wskazał minimalną wielkość czcionki, której zachowanie ma zagwarantować, że informacje podane na etykiecie będą czytelne i wyraźne dla przeciętnego odbiorcy. Warto zaznaczyć, że w przypadku opakowań lub pojemników, których największa powierzchnia ma pole mniejsze niż 80 cm2, wysokość x rozmiaru czcionki powinna wynosić co najmniej 0,9 mm (art. 13 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011).
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów
Warto wskazać, że w praktyce, co znajduje również odzwierciedlenie w orzecznictwie, dopuszczalne jest stosowanie etykiet typu peel-off. Jest to rodzaj etykiety, która poszczególne informacje na temat produktu zawiera na dalszych jej stronach. Należy pamiętać, na co również uwagę zwraca się w orzecznictwie, aby wzmianka o tym, że na dalszych stronach etykiety znajdują się pozostałe informacje dotyczące produktu pojawiła się na pierwszej stronie etykiety. Warto też przy stosowaniu tego typu etykiet dodać zalecenie o zapoznaniu się z dalszą częścią etykiety4.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów
Kontrola pszczelarza a brak etykiety
Kolejna ważna kwestia w kontekście etykietowania miodu dotyczy ewentualnych konsekwencji za brak etykiety na produkcie albo też niedostosowanie jej do obowiązujących przepisów. W tym zakresie uwagę należy poświęcić przywołanej już wcześniej ustawie o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych5. Zgodnie z art. 6 ww. ustawy artykuły rolno-spożywcze, które są wprowadzane do obrotu, wymagają oznakowania. Wymóg ten dotyczy zarówno miodu, jak i innych produktów pochodzenia pszczelego.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów
Konsekwencje w zakresie niedostosowania wymogów etykiety do obowiązujących przepisów mogą być dotkliwe. Po pierwsze wojewódzki inspektor IJHARS może wydać decyzję zakazującą wprowadzenia do obrotu artykułu rolno-spożywczego, który nie spełnia wymagań jakości handlowej. Ponadto, co oczywiste, może nakazać dokonania odpowiedniego oznakowania artykułów. Poza powyższym możliwe jest również poniesienie kary finansowej, która w przypadku niespełnienia wymagań jakości handlowej, w tym nieoznakowania produktu zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wysokość takiej kary pieniężnej może wynosić do pięciokrotnej wartości korzyści majątkowej uzyskanej lub która mogłaby zostać uzyskana przez wprowadzenie tych artykułów rolno-spożywczych do obrotu, nie niższej jednak niż 500 zł (art. 40a ust. 1 pkt 3 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych).
Podsumowanie
Wydawać by się mogło, że kwestia przedstawienia informacji na etykiecie produktów pszczelich to kwestia mało istotna w perspektywie tak licznych regulacji prawnych odnoszących się do artykułów pszczelich. Nic jednak bardziej mylnego, ponieważ prawidłowe oznaczanie miodu czy innych produktów pszczelich to nie tylko obowiązek wynikający z przepisów prawa, ale także element budowania zaufania konsumenta
i jakości marki.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów
Weronika Woźna-Burdziak
1 - Tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 1688 ze zm.
2 - Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. Urz. UE. L 2011 Nr 304, str. 18).
3 - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2023 r. II GSK 157/20.
4 - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2024 r. II GSK 632/23.
5 - Akt ten nie wskazuje wprost wymogów graficznych dotyczących etykietowania produktów, jednakże służy stosowaniu Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011.
6 - Poprzez jakość handlową produktu należy rozumieć cechy artykułu rolno-spożywczego dotyczące jego właściwości organoleptycznych, fizykochemicznych i mikrobiologicznych w zakresie technologii produkcji, wielkości lub masy oraz wymagania wynikające ze sposobu produkcji, opakowania, prezentacji i oznakowania, nieobjęte wymaganiami sanitarnymi, weterynaryjnymi lub fitosanitarnymi (art. 3 pkt 5 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych).
