Od ula do gospodarki: jak pszczelarstwo wspiera PKB i zrównoważony rozwój

Z artykułu dowiesz się m.in.:

• jakie są realne wartości usług zapylania;
• jakie funkcje w gospodarce realizuje pszczelarstwo;
• jaki wkład ma pszczelarstwo w PKB.

Od ula do gospodarki: jak pszczelarstwo wspiera PKB i zrównoważony rozwój

Współczesne podejście do rozwoju gospodarczego coraz częściej uwzględnia znaczenie usług ekosystemowych jako fundamentu stabilności i efektywności procesów produkcyjnych. Jednocześnie rośnie świadomość społeczna, że trwałość gospodarki, a w szczególności sektora rolno-spożywczego, jest nierozerwalnie związana ze stanem środowiska naturalnego i funkcjonowaniem ekosystemów. W centrum tej zależności znajduje się z pozoru drobny, lecz niezwykle istotny element – zapylacze (w tym pszczoły miodne) oraz działalność pszczelarska.

Jak wskazuje Food and Agriculture Organization of the United Nations [FAO], zapylacze odpowiadają za ok. 35% światowej produkcji roślin uprawnych [FAO, 2025]. Oznacza to, że utrzymanie zdrowych populacji zapylaczy oraz rozwój pszczelarstwa nie tylko wspiera bezpieczeństwo żywnościowe, lecz także wpływa na wartość dodaną gospodarki, a tym samym na Produkt Krajowy Brutto (PKB)¹ i realizację celów zrównoważonego rozwoju.

W 2024 r. polska gospodarka wytworzyła produkt krajowy brutto o wartości ok. 3,64 biliona złotych, z czego ok. 5 miliardów złotych stanowiły usługi zapylania i działalność pszczelarska – jeden z mniej dostrzeganych, lecz istotnych sektorów gospodarki [PSOR, 2025]. Pszczelarstwo stanowiło niecałe 0,14% krajowego PKB. Choć liczba ta może wydawać się niewielka, wpływ pszczelarstwa na gospodarkę jest znacznie com-content-article szerszy – obejmuje bowiem zarówno efekty ekonomiczne, jak i ekologiczne oraz społeczne.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Znaczenie zapylaczy i pszczelarstwa w systemach agrożywnościowych

Zapylacze, w tym pszczoły miodne, dzikie pszczoły, trzmiele i inne owady grają kluczową rolę w utrzymaniu i rozwoju produkcji rolnej. Jak podaje Komisja Europejska, bez zapylaczy nasze bezpieczeństwo żywnościowe byłoby poważnie zagrożone, a wiele gatunków roślin zniknęłoby z krajobrazu rolniczego Europy [EC, 2025a].

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Można zatem przyjąć, że pszczelarstwo, niezależnie od skali prowadzenia działalności, realizuje w gospodarce zarówno funkcje bezpośrednie (produkcyjne), jak i pośrednie (ekosystemowe):

1. Bezpośrednie – poprzez produkcję miodu, wosku i innych produktów pszczelich. W zakresie funkcji bezpośredniej pszczelarstwa, raport The Honey Market in Poland in the Years 2016–2021 wskazuje, że działalność pszczelarska to nie tylko zapylanie, ale także produkcja miodu, produktów pszczelich i rozwój obszarów wiejskich [Żuchowski i Olszewski, 2022]. Przykładowo w 2024 r. w Polsce było ok. 2,42 mln rodzin pszczelich (o ponad 1 mln więcej niż dziesięć lat wcześniej) [Miód Z Polski - Samo Zdrowie - Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa - Portal Gov.pl, 2024].
2. Pośrednie – wspieranie zapylania upraw, co przekłada się na zwiększone plony, wyższą jakość produktów i większą efektywność ekonomiczną rolnictwa. W opracowaniu dla UE wskazano, że zapylanie przez owady potrafi zwiększyć plony 18–71%, w zależności od gatunku uprawy [EC, 2025b].

Największe korzyści z zapylania są notowane w uprawach sadowniczych (jabłoni, gruszy, wiśni, malin, truskawek), roślin oleistych (rzepaku, słonecznika) oraz nasiennych (marchwi, cebuli, lucerny).

W przypadku tych gatunków zapylanie przez owady może zwiększyć plony nawet o 70–90%, a dodatkowo poprawia jakość handlową i trwałość produktów [EC, 2025a].

Ekonomiczne znaczenie pszczelarstwa dla gospodarki

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

W ciągu ostatniej dekady polskie pszczelarstwo rozwijało się w tempie zbliżonym do dynamiki rozwoju krajowej gospodarki w ujęciu realnym (po uwzględnieniu inflacji). Liczba rodzin pszczelich wzrosła o ok. 67%, z ok. 1,45 mln w 2015 r. do ponad 2,42 mln w 2024 r. Jak widać na Wykresie 1, po 2021 r. dynamika rozwoju sektora pszczelarskiego wykazuje tendencję do stabilizacji, co może wskazywać na osiągnięcie lokalnej pojemności środowiskowej (carrying capacity) w niektórych regionach kraju². Jednocześnie gospodarka narodowa, pomimo globalnych zawirowań, utrzymuje stabilny trend wzrostowy. Analiza relacji pomiędzy tymi wskaźnikami sugeruje, że pszczelarstwo staje się trwałym i odpornym elementem zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich – rozwija się w tempie zbliżonym do dynamiki PKB, jednak w sposób znacznie bardziej zrównoważony i środowiskowo korzystny.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Działalność pszczelarska przyczynia się również do stabilizacji łańcuchów dostaw oraz zmniejsza ryzyko strat produkcyjnych. Szacuje się, że zapylacze przyczyniają się do powstania ok. ¹⁄³ żywności spożywanej w Europie, co czyni ich obecność kluczowym elementem stabilności rynku rolnego [Narodowa Strategia Ochrony Owadów Zapylających 2020].

Ponadto pszczelarstwo wiąże się z tworzeniem miejsc pracy i zwiększaniem dochodów na obszarach wiejskich. W sektorze pszczelarskim bezpośrednio oraz pośrednio zatrudnienie znajduje tysiące osób w produkcji, przetwórstwie i handlu. Szacuje się, że sektor rolno-spożywczy, którego ważną częścią jest pszczelarstwo, zapewnia zatrudnienie ponad 430 tys. osób, wspierając w ten sposób lokalne społeczności i dywersyfikację dochodów gospodarstw rolnych [Polski Eksport Żywności Wobec Globalnych Wyzwań – Trade.gov.pl, 2025].

W rezultacie pszczelarstwo, poprzez wielopoziomowy wpływ na produkcję roślinną, handel, rynek pracy i stabilność żywnościową, stanowi jeden z kluczowych filarów zrównoważonej gospodarki zarówno w Polsce, jak i w całej Europie.

Pszczelarstwo jako narzędzie zrównoważonego rozwoju

Pszczelarstwo stanowi jedno z najbardziej efektywnych narzędzi wspierania zrównoważonego rozwoju w rolnictwie i środowisku. W perspektywie ekologicznej, ekonomicznej oraz społecznej działalność pszczelarska przyczynia się do utrzymania bioróżnorodności, rozwoju obszarów wiejskich i adaptacji do zmian klimatycznych.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Z perspektywy praktyki pszczelarskiej kluczowe staje się wdrażanie zasad zarządzania adaptacyjnego: planowanie lokalizacji pasiek w zróżnicowanym krajobrazie, zwiększanie dostępności roślin nektaro- i pyłkodajnych, ograniczanie stosowania pestycydów oraz monitorowanie kondycji rodzin pszczelich. W ten sposób pszczelarstwo pełni funkcję nie tylko produkcyjną, lecz także ekologiczną i społeczną – łącząc ochronę przyrody z bezpieczeństwem żywnościowym i zrównoważonym rozwojem obszarów wiejskich [Dequenne et al., 2022].

Podsumowanie

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Dr Justyna Ziobrowska-Sztuczka

Literatura:

• Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. (2025). Rok pszczelarski 2026. https://www.gov.pl/web/arimr/rok-pszczelarski-2026 (dostęp 7.11.2025).
• Breeze, T. D., Garratt, M. P. D., Senapathi, D., Willcox, B. K. i Potts, S. G. (2025). Economic Benefits of Pollination to Global Food Systems – Evidence and Knowledge Gaps: Final Report. https://www.ukri.org/wp-content/uploads/2022/10/NERC-281022-EconomicBenefitsPollinationGlobalFoodSystems-FullReport.pdf (dostęp 7.11.2025)
• Dequenne, I., Philippart de Foy, J.-M., & Cani, P. D. (2022). Developing Strategies to Help Bee Colony Resilience in Changing Environments. Animals, 12(23), 3396. https://doi.org/10.3390/ani12233396 (dostęp 11.11.2025).
• European Commission. (2025). Pollinators. https://environment.ec.europa.eu/topics/nature-and-biodiversity/pollinators_en?prefLang=pl (dostęp 11.11.2025).
• European Commission. (2025). Status and Trends of European Pollinators. https://cordis.europa.eu/project/id/244090/reporting (dostęp 9.11.2025).
• FAO (2022), Bees and other pollinators: supporting the Sustainable Development Goals, https://www.fao.org/pollination/en, (dostęp 10.11.2025).
• Food and Agriculture Organization. (2025). Global Action on Pollination Services for Sustainable Agriculture. https://www.fao.org/pollination/about/en (dostęp 5.11.2025).
• Food and Agriculture Organization. (2025). Global Action on Pollination Services for Sustainable Agriculture. https://www.fao.org/pollination/about/en (dostęp 9.11.2025).
• IPBES (2024). Assessment Report on Pollinators, Pollination and Food Production - Update 2024. Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services, Bonn, Germany, https://ipbes.net/pollination (dostęp 11.11.2025).
• IPBES (2024). Assessment Report on Pollinators, Pollination and Food Production - Update 2024. Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services, Bonn, Germany, https://ipbes.net/pollination (dostęp 11.11.2025).
• Miód z Polski - samo zdrowie - Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa - Portal Gov.pl. (2024). Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. https://www.gov.pl/web/kowr/miod-z-polski--samo-zdrowie (dostęp 5.11.2025).
• Narodowa Strategia Ochrony Owadów Zapylających AKTUALIZACJA wrzesień 2020. (n.d.). Retrieved January 15, 2026, from https://www.greenpeace.org/static/planet4-poland-stateless/2022/06/2fb1696f-strategia2020.pdf (dostęp 11.11.2025).
• Polski eksport żywności wobec globalnych wyzwań - Trade.gov.pl. (2025, July 23). Trade.gov.pl. https://www.trade.gov.pl/wiedza/polski-eksport-zywnosci-wobec-globalnych-wyzwan/ (dostęp 11.11.2025).
• Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin. (2025). Latający kapitał. Jak bioróżnorodność i współpraca z pszczelarzem zwiększają rentowność gospodarstwa? https://psor.pl/latajacy-kapital-jak-bioroznorodnosc-i-wspolpraca-z-pszczelarzem-zwiekszaja-rentownosc-gospodarstwa/ (dostęp 5.11.2025).
• Portal Gov.pl. (2026). Gov.pl. https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rekordowy-eksport-zywnosci-z-polski-w-2023-r (dostęp 10.11.2025).
• Prodanović, R., Brkić, I., Soleša, K., Vapa Tankosić, J., Stojsavljević, M. i Grahovac, M. (2023). Beekeeping as a tool for sustainable rural development. Journal of Agronomy, Technology and Engineering Management, 6(5), 1054–1062. https://doi.org/10.55817/DIBL2132.
• Żuchowski, I. i Olszewski, T. (2022). The honey market in Poland in the years 2016-2021. Scientific Journal of Warsaw University of Life Sciences – SGGW. Problems of World Agriculture, 22(3), 64–74. Pobrano 9 listopada 2025 z https://ojs.wsa.edu.pl/index.php/sj-economics/article/view/645/89
• Żuchowski, I. i Olszewski, T. (2022). The honey market in Poland in the years 2016-2021. Scientific Journal of Warsaw University of Life Sciences – SGGW. Problems of World Agriculture, 22(3), 64–74. https://ojs.wsa.edu.pl/index.php/sj-economics/article/view/645/89 (dostęp 5.11.2025).

Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"