Etykietowanie produktów pszczelich – pytania i odpowiedzi

Z artykułu dowiesz się m.in.:

• jak określić datę minimalnej trwałości miodu;
• czy zapis, aby spożyć miód najpóźniej po 36 mies. od jego rozlewu wynika wprost z przepisów prawnych;
• jak powinna wyglądać etykieta na inne produkty pszczele niż miód.

Etykietowanie produktów pszczelich – pytania i odpowiedzi

O etykietowaniu miodu pisaliśmy na łamach „Pasieki” oraz portalu Pasieka24 wiele, jednak temat nie został jeszcze wyczerpany. Niniejszy artykuł stanowi odpowiedź na dwa dosyć często pojawiające się pytania:
1. Jak określić datę minimalnej trwałości miodu?
2. Jak etykietować inne (poza miodem) produkty pszczele?

Data minimalnej trwałości miodu – jak ją określić?

Miód jest jednym z najtrwalszych produktów spożywczych¹. Dzięki bardzo niskiej zawartości wody, wysokiemu stężeniu cukrów, kwaśnemu odczynowi i obecności naturalnych substancji przeciwbakteryjnych, może on przetrwać lata bez zepsucia w sensie mikrobiologicznym. Nie oznacza to jednak, że jego jakość pozostaje niezmienna. Z tego powodu miód – tak jak inne produkty spożywcze – musi być oznaczony datą minimalnej trwałości.

Zgodnie z Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (dalej rozporządzenie 1169/2011)², data minimalnej trwałości to data, do której produkt spożywczy, przechowywany w odpowiednich warunkach, zachowuje swoje szczególne właściwości, takie jak smak, zapach, barwa, konsystencja czy wartość enzymatyczna. Dla miodu stosuje się oznaczenie „Najlepiej spożyć przed…” (gdy data zawiera dzień, miesiąc, rok) lub „Najlepiej spożyć przed końcem…” (gdy data zawiera miesiąc i rok lub tylko rok). Miód nie należy do grupy produktów zwolnionych z obowiązku podawania tej daty, dlatego musi ona widnieć na każdym opakowaniu wprowadzonym do obrotu.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Mając na uwadze, że obowiązek określenia daty minimalnej trwałości spoczywa na podmiocie wprowadzającym miód do obrotu, a przepisy nie wskazują jednoznacznie, od którego momentu należy go liczyć, zasadne jest przyjęcie, że datę tę należy określić w taki sposób, aby realnie odzwierciedlała trwałość produktu.

Podmiot wprowadzający produkt do obrotu musi samodzielnie ocenić, jak długo oferowany towar zachowa swoje parametry jakościowe przy zachowaniu odpowiednich warunków przechowywania (jeśli do zachowania właściwości niezbędne jest przechowywanie w określonych warunkach, wówczas należy taką informację podać na etykiecie produktu⁴).

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Etykietowanie innych produktów pszczelich

Rynek produktów pszczelich w Polsce od lat nie kończy się na miodzie. Coraz częściej w sprzedaży pojawiają się pyłek pszczeli, pierzga, mleczko pszczele czy propolis. Każdy z pszczelich produktów, podobnie jak miód, wymaga etykiety zawierającej istotne informacje o produkcie. Warto jednak podkreślić, że w przypadku miodu obowiązują regulacje szczególne, które precyzyjnie wskazują, jakie informacje muszą znaleźć się na jego etykiecie .

W pierwszej kolejności należy wyjść od tego, że informacje podawane na etykiecie produktu powinny być czytelne i zrozumiałe, a – co równie istotne – prawdziwe i niewprowadzające w błąd. Konsument, czytając etykietę, musi mieć pewność co do tego, jaki produkt znajduje się w opakowaniu i uzyskać informacje o podstawowych kwestiach z nim związanych, o których mowa poniżej.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Następnym obowiązkowym elementem jest ilość netto, czyli masa lub objętość. Ilość netto produktu powinna być wyrażana w litrach, centylitrach, mililitrach, kilogramach lub gramach, odpowiednio w jednostkach objętości w przypadku produktów płynnych albo w jednostkach masy w przypadku innych produktów.

Dalej pojawia się data minimalnej trwałości (najczęściej w formie „Najlepiej spożyć przed…”) lub – jeśli charakter produktu tego wymaga – termin przydatności do spożycia (dotyczy produktów szybko psujących się – po upłynięciu terminu przydatności do spożycia środek spożywczy jest uznawany za niebezpieczny). W świecie produktów pszczelich szczególnie ważne są też warunki przechowywania. Pyłek i pierzga zwykle wymagają zabezpieczenia przed wilgocią i ciepłem, a mleczko pszczele bywa produktem wrażliwym, dla którego chłodzenie jest warunkiem utrzymania jakości. Jeżeli od sposobu przechowywania zależy trwałość lub bezpieczeństwo, informacja ta musi być podana wprost, tak aby konsument wiedział, w jaki sposób poprawnie przechowywać produkt. Co ważne, jeśli produkt po otwarciu wymaga zużycia w określonym czasie, taka informacja również musi znaleźć się na etykiecie.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

W odniesieniu do powyższego należy jeszcze zwrócić uwagę na art. 21 rozporządzenia 1169/2011 mówiący o etykietowaniu niektórych substancji lub produktów powodujących alergie lub reakcje nietolerancji. Zgodnie z przywołaną regulacją tzw. alergany powinny być wymienione w składnikach produktu, a w przypadku braku obowiązku wymieniania składników oznaczenie substancji lub produktów powodujących alergie, lub reakcje nietolerancji obejmuje słowo „zawiera”, po którym podana jest nazwa substancji lub produktu wymienionego w załączniku II rozporządzenia. W przywołanym załączniku jako substancje lub produkty powodujące alergie, lub reakcje nietolerancji prawodawca wskazał między innymi orzeszki ziemne czy orzechy, takie jak migdały, czy orzechy laskowe (na tej liście miód nie widnieje). Nazwa przedmiotowych substancji lub produktów powinna być podkreślona za pomocą pisma wyraźnie odróżniającego ją od reszty wykazu składników, np. za pomocą czcionki, stylu lub koloru tła.

W kontekście produktów pszczelich często pada też pytanie o kraj pochodzenia. Prawo nie zawsze wymaga wskazywania kraju pochodzenia dla każdej żywności, ale staje się to obowiązkowe wtedy, gdy brak takiej informacji mógłby wprowadzać konsumenta w błąd albo gdy producent w przekazie sugeruje określone pochodzenie (np. „z Podlasia”, „z polskiej pasieki”, „z gór”) (art. 26 rozporządzenia 1169/2011). Jeśli więc na etykiecie lub w materiałach sprzedażowych pojawiają się elementy budujące konkretne skojarzenia geograficzne, warto dopilnować, aby informacja o pochodzeniu była spójna i nie sugerowała czegoś, co nie ma pokrycia w rzeczywistości. Warto przypomnieć, że w przypadku miodu podanie kraju pochodzenia jest obowiązkowe od 18 kwietnia 2024 r. (Dz.U. z 2023 r., poz. 2233).

Po wskazaniu, jakie informacje powinny znajdować się na spożywczych produktach pszczelich (z wyłączeniem miodu), należy jeszcze omówić kwestię samej etykiety. Rozporządzenie 1169/2011 nie reguluje aspektów kształtu etykiety czy jej formy, wskazuje natomiast po pierwsze na to, że w przypadku żywności opakowanej obowiązkowe informacje na temat żywności muszą się znajdować bezpośrednio na opakowaniu lub na załączonej do niego etykiecie (art. 12 ust. 2). Kolejno prawodawca wskazuje na to, że informacje dotyczące produktu powinny być dobrze widoczne, wyraźnie czytelne oraz w stosownych przypadkach, nieusuwalne. Nie mogą być w żaden sposób ukryte, zasłonięte, pomniejszone ani przerwane jakimikolwiek innymi nadrukami, ilustracjami czy innym materiałem. Dodatkowo omawiane informacje powinny zostać wydrukowane na opakowaniu lub etykiecie z użyciem znaków o rozmiarze czcionki, której wysokość tzw. znaku x, zdefiniowana w załączniku IV, wynosi co najmniej 1,2 mm (art. 13 ust. 2 rozporządzenia 1169/2011). Z kolei w przypadku opakowań lub pojemników, których największa powierzchnia ma pole mniejsze niż 80 cm^2, wysokość x rozmiaru czcionki, na etykiecie powinna wynosić co najmniej 0,9 mm. Unijny prawodawca wskazuje również, że informacje o żywności muszą być łatwo dostępne, a to oznacza, że konsument musi mieć możliwość zapoznania się z nimi przed zakupem. Nie jest zatem dopuszczalne, aby informacje o produkcie były zamieszczone wewnątrz opakowania, w taki sposób, aby dotarcie do nich wymagało chociażby jego otwarcia.

[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

W obliczu powyższego wniosek jest prosty: dobra etykieta produktów pszczelich to nie tylko ładna grafika czy chwytliwe hasła (które zawsze muszą być prawdziwe), ale przede wszystkim konsekwentne spełnienie wymogów informacyjnych. Należy pamiętać między innymi o nazwie żywności, ilości netto, dacie minimalnej trwałości albo terminie przydatności do spożycia, instrukcji przechowywania, danych podmiotu odpowiedzialnego za produkt, numerze partii, składzie i wartościach odżywczych (należy pamiętać, że w niektórych okolicznościach podanie tych informacji jest obligatoryjne). Oczywiście etykieta może też stanowić element zachęcający do zapoznania się z produktem; nie jest jednak dopuszczalne, aby warstwa graficzna produktu czy inne fakultatywne informacje przysłaniały to, co zgodnie z prawem powinno być czytelne i wyraźne. Dlatego też na koniec należy wyraźnie podkreślić, że nie tylko sama etykieta zawierająca obligatoryjne informacje o produkcie może podlegać ewentualnej kontroli pod kątem jej zgodności z prawem, a całe opakowanie – jak zakrętka słoika czy kartonik. Powyższe przepisy obligują do tego, aby na opakowaniach zamieszczać przede wszystkim informacje prawdziwe, które rzetelnie odzwierciedlają zawartość produktu. Na łamach „Pasieki” wskazywaliśmy już, że ocenie organów kontrolnych może podlegać również warstwa graficzna etykiety. Jeśli zatem w słoiku znajduje się propolis w miodzie, a na rysunku pojawiają się truskawki i maliny, to konsument może w ten sposób zostać wprowadzony w błąd co do tego, że dodatkowymi składnikami produktu są owoce. Dlatego tak ważne jest, aby zarówno etykieta, jak i całość opakowania była dobrze przemyślana.

Niniejszy artykuł nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej.

Dr Weronika Woźna-Burdziak

Doktor nauk prawnych. Od ponad 10 lat zajmuje się tematyką polskiego i unijnego prawa konsumenckiego, prawa e-commerce oraz prawa marketingu, w tym reklamy.

Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"