Z artykułu dowiesz się m.in.:
- czym różni się afrykańskie pszczelarstwo od technik chowu pszczół na Globalnej Północy;
- co zyskują, a co tracą pszczelarze w Afryce, decydując się na pszczelarstwo leśne;
- co to jest melliponikultura.
Beekeeping Development News 01/26
Życie w harmonii z naturą: klucz do odporności pszczół miodnych w Afryce
W naukowym czasopiśmie „Apidologie” zajmującym się biologią pszczół i pszczelnictwem w lipcu 2025 r. ukazał się artykuł przeglądowy dotyczący pszczół miodnych żyjących w Afryce.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-PrenumeratorówWysoka różnorodność genetyczna
W Afryce występuje 10 odrębnych podgatunków pszczoły miodnej: A. m. intermissa, A. m. sahariensis, A. m. lamarckii, A. m. simensis, A. m. yemenitica, A. m. adansonii, A. m. scutellata, A. m. capensis, A. m. monticola i A. m. litorea. Zmienność genetyczna podtrzymuje cechy, które pozwalają pszczołom na bieżąco przystosować się do różnych stresorów środowiskowych, w tym szkodników i patogenów. Za wysoką zmienność genetyczną odpowiada m.in. większe zagęszczenie dziko żyjących pszczół miodnych i ich większa skłonność do rojenia się niż w Europie. Nowoczesne europejskie pszczelarstwo oddziałuje na populacje w odwrotny sposób. Intensywna selektywna hodowla, która koncentruje się tylko na skąpym zestawie cech produkcyjnych, zawęża drastycznie różnorodność genetyczną.
Mniejsza ekspozycja na pestycydy
Rosnące zużycie pestycydów w Europie, obu Amerykach i Azji doprowadza do utraty naturalnych siedlisk i zmniejszenia różnorodności roślin, a to z kolei negatywnie wpływa na dietę pszczół. Dodatkowo pestycydy osłabiają układ odpornościowy owadów, czyniąc je bardziej podatnymi na choroby i patogeny. Co więcej, subletalne dawki pestycydów mogą również zaburzać nawigację i zdolność pszczół miodnych do powrotu do gniazda, prowadząc do ich dezorientacji i utraty zbieraczek przez rodziny pszczele.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-PrenumeratorówNiska ingerencja pszczelarza
Afrykańskie pszczelarstwo leśne, które jest dominującą praktyką pszczelarską, wykorzystuje populacje dzikich pszczół miodnych bez ingerencji w ich strukturę. Metoda ta polega na wieszaniu tradycyjnych uli na drzewach, aby roje osiedlały się w nich spontanicznie. Pozwala się więc pszczołom na preferowaną lokalizację oraz warunki gniazdowania. Pszczoły wybierają same. W trakcie pozyskiwania miodu i wosku pszczelarze rzadko dokonują przeglądów uli. Zazwyczaj nie stosują też węzy, a pozwalają na dziką zabudowę. Istnieje hipoteza, że jest to także jeden z czynników, który umożliwia lepszą adaptację pszczół miodnych do warunków zmiennego środowiska. Dzięki dzikiej zabudowie pszczoły same regulują wielkość komórek w plastrze, a w rezultacie robotnice mogą mieć krótszy okres rozwoju, co może sprzyjać odporności na warrozę, ze względu na gorsze dla dręcza pszczelego warunki do rozmnażania.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-PrenumeratorówWyzwania dla afrykańskiego sektora pszczelarskiego
Choć zachodnie nowoczesne praktyki pszczelarskie, takie jak stosowanie uli ramowych i selektywna hodowla, odniosły sukces w poprawie cech ekonomicznych, takich jak wydajność miodu, to jednak nie przełożyły się poprawę zdrowia pszczół. Praktyka pszczelarska nastawiona na intensyfikację produkcji wpływa niekorzystnie na różnorodność genetyczną pszczół pochodzących z Europy. W następstwie utrudnia pszczołom przystosowanie się do nowych warunków i zagrożeń. Pszczelarze z Globalnej Północy stosują nadmierne ilości środków chemicznych do zwalczania inwazji dręcza pszczelego i utrudniają w ten sposób naturalne rozprzestrzenianie się cech, które sprzyjałyby większej odporności pszczół na choroby i szkodniki. W następstwie praktyki pszczelarskie stosowane w Europie przyczyniają do zwiększenia wrażliwości pszczół miodnych na te wyzwania, do których przyczynia się samo nowoczesne intensywne pszczelarstwo. Pszczelarstwo afrykańskie, zamiast ślepo naśladować metody krajów Globalnej Północy, powinno zintegrować swoje praktyki tradycyjne z nowoczesnym pszczelarstwem i jego zapleczem naukowym, tak aby uniknąć w przyszłości niezamierzonych negatywnych skutków.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów
Melliponikultura w służbie ochrony afrykańskiej przyrody
Meliponikultura to przepiękna nazwa (przynajmniej z punktu widzenia tłumacza) na pszczelarstwo, w którym zwierzę współpracujące z człowiekiem to różne gatunki pszczół bezżądłowych zwane meliponami. To wyjątkowa, przyjazna dla środowiska praktyka rolnicza, która umożliwia także generowanie dochodów drobnym rolnikom lokalnym na obszarach, gdzie żyją te pszczoły. Ocena wiedzy społeczności zamieszkującej lasy deszczowe w Kenii na temat pszczół bezżądłowych wykazała, że większość ludzi zna pszczoły bezżądłowe, ale nie podejmuje żadnych aktywnych działań ochronnych. Wyniki badania wskazują, że w lesie Kakamega występują dwa rodzaje pszczół bezżądłowych: Meliponula i Hypotrigona, na które składa się 6 gatunków. Społeczność zamieszkująca las Kakamega identyfikuje pszczoły bezżądłowe na podstawie ich cech morfologicznych, architektury gniazda oraz smaku, zapachu i koloru miodu. Chów pszczół bezżądłowych (meliponikultura) jest jednym z ważnych działań, które można zintegrować z leśnictwem w celu dywersyfikacji dochodów ubogiej afrykańskiej ludności wiejskiej z produktów innych niż drewno.
Źródło: Joseph K. Macharia, Suresh Kumar Raina, and Eliud M. Muli „Macharia, Joseph. Stingless Beekeeping: an incentive for rain forest conservation in Kenya.
Pszczoły bezżądłowe to pierwsze owady posiadające prawa podmiotowe
W Peru uznano prawo do życia dla pszczół bezżądłowych, które są tam reprezentowane przez liczne rodzime gatunki melipon. To pierwsze owady na świecie, którym przyznano taką ochronę. Uznanie ich podmiotowości zapewnia im prawo do istnienia, rozmnażania oraz ochrony ich siedlisk w lasach deszczowych Amazonii. Pszczoły te odgrywają kluczową rolę w zapylaniu ponad 80% roślin tam występujących, w tym ważnych upraw jak np. kakao, kawa i awokado. Ich ochrona jest istotna dla zachowania bioróżnorodności w regionie. Melipony są zagrożone przez zmiany klimatyczne, utratę siedlisk, pestycydy oraz konkurencję ze strony inwazyjnych hodowlanych pszczół miodnych Apis mellifera. Bez interwencji wiele gatunków może wyginąć.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-PrenumeratorówKomentarz Jakuba Jarońskiego
Chociaż w społeczności naukowej nie ma konsensusu w sprawie świadomości owadów, zasada ostrożności zakłada, że wszystkie zwierzęta, w tym pszczoły miodne, są czujące i zdolne do doświadczania bólu. Pogląd ten został niedawno wzmocniony przez Deklarację Świadomości w Nowym Jorku podpisaną w 2024 r., która uznaje realistyczną możliwość świadomości pszczół miodnych i zdolności emocjonalnych oraz potrzebę jej uznania w pszczelarstwie. Absolutna pewność co do świadomości nie jest wymagana, aby moralnie oceniać zwierzęta. Istnieją silne przesłanki, by sądzić, że wiele bezkręgowców jest świadomych, a realna możliwość posiadania świadomości nakłada obowiązek unikania działań, które mogłyby im zaszkodzić.
[...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-PrenumeratorówJakub Jaroński
