fbpx

NEWS:

w wydaniu tradycyjnym (papierowym) strona: 56

Ciepłolubne okrajki w krajobrazie rolniczym i ogrodach

Przypuszcza się, że ich historia sięga okresu postglacjalnego, gdy na obszarach uwolnionych spod lądolodu kształtowała się roślinność o charakterze lasostepu. Bogate w byliny o barwnych, okazałych kwiatach być może już wtedy stanowiły bazę pokarmową dla pszczół i innych zapylaczy.

Ciepłolubne ziołorośla okrajkowe skupiają bowiem wiele cennych roślin miododajnych, szczególnie z rodziny bobowatych. Dobrze sprawdzą się wzdłuż żywopłotów ochronnych, osłoniętych krzewami polnych dróg i śródpolnych zarośli.


Koniczyna długokłosowa. Fot. Maria Janicka

Czym są?

Światło- i ciepłolubne ziołorośla okrajkowe należące do klasy Trifolio-Geranietea sanguinei to grupa zbiorowisk szeroko rozpowszechnionych w naszym kraju, występujących w postaci wąskiego pasa na obrzeżach lasów i zarośli, pomiędzy lasami a murawami kserotermicznymi i suchymi łąkami lub samodzielnie poza zasięgiem muraw.

Cechuje je ekotonowy charakter, a tym samym nawiązania do różnych innych typów roślinności – lasów, zarośli, muraw i łąk.

Zbiorowiska termofilnych okrajków, w odróżnieniu od kwiecistych łąk świeżych, ukształtowały się jako naturalne układy. Oznacza to, że powstały bez udziału człowieka, i choć później podlegały jego wpływom, mają charakter reliktowy. Dzięki dużemu udziałowi roślin z rodziny bobowatych (Fabaceae) w składzie florystycznym są to układy pionierskie, zdolne do zasiedlania uboższych gleb.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Gatunki charakterystyczne dla ciepłolubnych okrajków

Klasa Trifolio-Geranietea sanguinei:

Cieciorka pstra (Coronilla varia), groszek leśny (Lathyrus sylvestris), groszek różnolistny (Lathyrus heterophyllus), traganek pęcherzykowaty (Astragalus cicer), traganek szerokolistny (Astragalus glycyphyllos), wyka długożagielkowa (Vicia tenuifolia), wyka grochowata (Vicia pisiformis), czyścica storzyszek (Clinopodium vulgare), dziewanna firletkowa (Verbascum lychnitis), kozłek wąskolistny (Valeriana angustifolia), lebiodka pospolita (Origanum vulgare), lepnica zwisła (Silene nutans), oman szlachtawa (Inula conyza), przytulia właściwa (Galium verum).

Związek Geranion sanguinei (wyraźnie kserotermiczne zbiorowiska okrajkowe występujące w kompleksie z ciepłolubnymi dąbrowami i zaroślami):

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Gatunki towarzyszące: groszek łąkowy (Lathyrus pratensis), wyka ptasia (Vicia cracca), chaber łąkowy (Centaurea jacea), dzwonek okrągłolistny (Campanula rotundifolia), krwawnik pospolity (Achillea millefolium), przetacznik ożankowy (Veronica chamaedrys), świerzbnica polna (Knautia arvensis) i inne łąkowe.

Rola w krajobrazie rolniczym

Ciepłolubna roślinność okrajkowa wpisuje się w koncepcję kwietnych pasów, które przynoszą rolnictwu i ekosystemom polnym wiele korzyści: są źródłem nektaru i pyłku dla pszczół miodnych, a także siedliskiem dla wielu innych zapylaczy. Co więcej, jak pisze profesor Krzysztof Kujawa i współautorzy: „Tworzenie i utrzymywanie pasów gruntu (np. w granicach pól) obsianych odpowiednią mieszanką gatunków roślin obficie i długotrwale kwitnących to prosta i skuteczna metoda przywabiania różnych gatunków owadów i pająków jako naturalnych wrogów wielu szkodników upraw”.

Kwieciste miedze są w większości rejonów rzadkością, dobrze jest więc tworzyć nowe płaty roślinności miododajnej. Warto wspomagać i chronić również te fitocenozy ciepłolubnych okrajków, które występują w otoczeniu zarośli śródpolnych. Żywopłoty oraz grupy drzew i krzewów wraz z towarzyszącą roślinnością zielną są bowiem nieodłącznym elementem krajobrazu rolniczego, a ze względu na swój wieloletni charakter i zróżnicowaną strukturę poprawiają mikroklimat i retencyjność obszarów rolniczych.


Marchew zwyczajna. Fot. Maria Janicka

Mieszanki okrajkowe

Zestawy gatunków przeznaczone do wsiania na miedzach, w pobliżu zadrzewień śródpolnych i pasiek zlokalizowanych z dala od zabudowań, dobrze jest ustalić na podstawie składu zbiorowisk występujących w okolicy, a następnie wzbogacić je o miododajne rośliny wykorzystywane w uprawie (np. koniczyny, wyki itp.). Tak przygotowane układy staną się elementem półnaturalnych korytarzy ekologicznych.

Wśród roślin spotykanych w płatach ciepłolubnych okrajków występuje szereg gatunków pyłko- i nektarodajnych polecanych przez podręczniki pszczelarskie. Poniżej przedstawiłam listę tych gatunków wzbogaconą o miododajne rośliny bobowate wykorzystywane rolniczo oraz trawy, z których możemy samodzielnie skomponować mieszanki:

bodziszek łąkowy (Geranium pratense VII–VIII), chaber driakiewnik (Centaurea scabiosa), chaber łąkowy (Centaurea jacea VI–VIII), chaber nadreński (Centaurea stoebe VII–VIII), ciemiężyk białokwiatowy (Vincetoxicum hirundinaria VI–VII), driakiew gołębia (Scabiosa columbaria VII–X), driakiew żółtawa (Scabiosa ochroleuca VII–X), kocimiętka właściwa (Nepeta cataria VII–VIII), kocimiętka naga (Nepeta nuda VI–VII), lebiodka pospolita (Origanum vulgare VII–VIII), różne gatunki macierzanki (Thymus sp. div. VI–VIII), pajęcznica gałęzista (Anthericum ramosum VI–VIII), smółka pospolita (Viscaria vulgaris V–VI), szałwia okręgowa (Salvia verticillata VII–VIII), szałwia omszona Salvia nemorosa (VI–VII), szałwia łąkowa (Salvia pratensis VI–VIII).

Bobowate

Groszek bulwiasty (Lathyrus tuberosus VI-VIII), groszek łąkowy (Lathyrus pratensis VI-VIII), komonica zwyczajna (Lotus corniculatus V-VIII), koniczyna biała (Trifolium repens V-IX), koniczyna białoróżowa, inaczej szwedzka (Trifolium hybridum V-IX), koniczyna krwistoczerwona, inaczej inkarnatka (Trifolium incarnatum VII-VIII), koniczyna łąkowa (Trifolium pratense V-IX), koniczyna perska (Trifolium resupinatum VI-X), koniczyna złocistożółta (Trifolium aureum VI-VII(VIII)), lucerna chmielowa (Medicago lupulina V-IX), lucerna sierpowata (Medicago falcata VI-VIII), lucerna siewna (Medicago sativa V-IX), seradela pastewna (Ornithopus sativus VI-VII(VIII)), sparceta siewna (Onobrychis viciifolia koniec V-VI), wyka drobnokwiatowa (Vicia hirsuta VI-VII), wyka kosmata (Vicia villosa VI-VIII), wyka płotowa (Vicia sepium V-VIII), wyka ptasia (Vicia cracca VI-IX), wyka siewna (Vicia sativa V-VII).

Trawy

Drżączka średnia (Briza media), kłosownica pierzasta (Brachypodium pinnatum), kłosówka miękka (Holcus mollis), kłosówka wełnista (Holcus lanatus), konietlica łąkowa (Trisetum flavescens), kostrzewa czerwona (Festuca rubra aggr.), kostrzewa łąkowa (Festuca pratensis), kupkówka pospolita (Dactylis glomerata), mietlica pospolita (Agrostis capillaris), owsica omszona (Avenula pubescens), rajgras wyniosły (Arrhenatherum elatius), stokłosa miękka (Bromus hordeaceus), tomka wonna (Anthoxanthum odoratum), tymotka łąkowa (Phleum pratense), tymotka Boehmera (Phleum phleoides), wiechlina łąkowa (Poa pratensis), wiechlina wąskolistna (Poa angustifolia), wiechlina zwyczajna (Poa trivialis).

Przykładem rozbudowanych mieszanek mogą być trzy kompozycje, które opracowałam na podstawie rzeczywistego składu gatunkowego wybranych ciepłolubnych okrajków z Wyżyny Krakowskiej.

Ciepłolubne okrajki – mieszanka 1

Ciemiężyk białokwiatowy, czyścica storzyszek, driakiew żółtawa, dziurawiec zwyczajny, kłosownica pierzasta, koniczyna różnoogonkowa, krwawnik pospolity, kupkówka pospolita, lebiodka pospolita, macierzanka zwyczajna, marchew zwyczajna, nawłoć pospolita, poziomka twardawa, rajgras wyniosły, rzepik pospolity, tymotka łąkowa, wyka drobnokwiatowa, wyka ptasia.


Poziomka - roślina ciepłolubnych okrajków. Fot. Maria Janicka

Ciepłolubne okrajki – mieszanka 2

Chaber driakiewnik, cieciorka pstra, driakiew żółtawa, dziurawiec zwyczajny, dzwonek jednostronny, kłosownica pierzasta, krwawnik pospolity, lebiodka pospolita, macierzanka zwyczajna, poziomka twardawa, przytulia właściwa, rzepik pospolity, smółka pospolita, traganek szerokolistny, wiechlina wąskolistna, wyka czteronasienna, wyka płotowa, wyka ptasia.

Ciepłolubne okrajki – mieszanka 3

Cieciorka pstra, ciemiężyk białokwiatowy, czyścica storzyszek, driakiew żółtawa, dziurawiec pospolity, dzwonek jednostronny, kłosownica pierzasta, krwawnik pospolity, mietlica pospolita, pajęcznica gałęzista, poziomka twardawa, przytulia pospolita, rzepik pospolity, szałwia łąkowa, szałwia okręgowa, tymotka łąkowa.

Ciepłolubne krajki wzdłuż żywopłotów ochronnych przy pasiekach

Rośliny spotykane w zbiorowiskach okrajkowych w połączeniu z przedstawicielami rodziny bobowatych sprawdzą się jako źródło pożytku w pobliżu pasiek. Mogą być one wysiewane i wysadzane w postaci mieszanek lub sąsiadować ze sobą w jednogatunkowych pasach.

Zestaw gatunków roślin zielnych oparłam na własnych obserwacjach. Lista krzewów budujących żywopłot pochodzi z artykułu opublikowanego w „Pasiece” nr 5/2019.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów


Facelia. Fot. Krzysztof Jaracz, Pixabay

Jak pielęgnować roślinność okrajkową

Jeśli płaty okrajków występują na brzegu lasu, od czasu do czasu prześwietlamy krzewy, a także korony sąsiadujących z nimi drzew, natomiast roślinność zielną obejmujemy zabiegami odpowiednimi do składu florystycznego. Kierujemy się proporcjami poszczególnych grup roślin.

Gdy w płacie przeważają rośliny typowo łąkowe (płat przypomina ciepłolubną łąkę), niezbędne jest koszenie kosą, najlepiej pod koniec czerwca, połączone z suszeniem i zbiorem siana. Jest to niezbędne, by utrzymać odpowiedni skład gatunkowy runi. Jeśli przeważają rośliny ciepłolubne, których kwitnienie przypada na koniec czerwca, lipiec i sierpień, koszenie możemy wykonać pod koniec lipca.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Ciepłolubne okrajki w ogrodach – kompozycje miododajne

Wśród roślin ciepłolubnych związanych ze strefą ekotonu wiele posiada niezwykle piękne i efektowne kwiaty oraz aromatyczny zapach. Można stworzyć z nich dekoracyjne, miododajne enklawy tworząc rabaty, łączki, czy też wzorowaną na warunkach naturalnych mozaikę polanek i krzewów.

Ze względu na duże zróżnicowanie siedliskowe w obrębie tej grupy, z pewnością dobierzemy rośliny, dla których warunki panujące w naszych ogrodach będą odpowiednie. Idealne będą miejsca ciepłe, o glebie żyznej, świeżej (związek Trifolion medii) lub nieco bardziej suchej i zawierającej węglan wapnia (związek Geranion sanguinei).

Mieszanki okrajkowe do ogrodu

Oto kilka autorskich mieszanek, które przygotowałam dla czytelników „Pasieki”. Wszystkie proponowane rośliny są łatwo dostępne w handlu. Kompozycje zostały pomyślane tak, by łączyły rośliny o różnym typie kwiatu, co pozytywnie wpłynie na obecność różnorodnych owadów zapylających.

By wspierać wierność kwiatową pszczoły miodnej, można zwiększyć udział wybranej rośliny w mieszance. Aranżacje przypominają wizualnie łąki kwietne; a utrzymane są w odcieniach fioletu i różu z akcentami bieli i złocistej żółci – kolorach dominujących wśród gatunków okrajkowych.

W przypadku gdy swobodna kompozycja nie współgra z otoczeniem, rośliny można rozmieścić w grupach, tworząc bardziej formalną kompozycję (rośliny w tabelach zostały wymienione według malejącej wysokości).

Okrajki ozdobne 1

L.p.

Nazwa polska

Nazwa łacińska

Czas
kwitnienia

Cykl
rozwojowy

1

  • pajęcznica gałęzista

Anthericum ramosum

VI –VIII

bylina

2

driakiew żółtawa

Scabiosa ochroleuca

VII–X

(2)/bylina

3

sparceta siewna

Onobrychis viciifolia

koniec V–VI

bylina

4

lebiodka pospolita

Origanum vulgare

VI–VIII

bylina

5

koniczyna perska

Trifolium resupinatum

VI–X

(1)

6

macierzanka pospolita

Thymus pulegioides

VI–VIII

bylina

Opracowanie własne: Maria Janicka;
(1) – roślina jednoroczna, (2) – dwuletnia

Okrajki ozdobne 2

L.p.

Nazwa polska

Nazwa łacińska

Czas
kwitnienia

Cykl
rozwojowy

1

dzwonek brzoskwiniolistny

Campanula persicifolia

VI–VIII

bylina

2

smółka pospolita

Viscaria vulgaris

V–VI

bylina

3

szałwia łąkowa

Salvia pratensis

V–VII

bylina

4

facelia błękitna

Phacelia tanacetifolia

zależnie od pory wysiewu

(1)

5

koniczyna złocistożółta

Trifolium aureum

VI–VII(VIII)

(1)/(2)

6

poziomka pospolita

Fragaria vesca

V–X

bylina

Opracowanie własne: Maria Janicka.

Okrajki ozdobne 3

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

Okrajki ozdobne 4

L.p.

Nazwa polska

Nazwa łacińska

Czas
kwitnienia

Cykl
rozwojowy

1

szałwia omszona

Salvia nemorosa

(V)VI–VIII

bylina

2

rzepik pospolity

Agrimonia eupatoria

VI–VIII(X)

bylina

3

kocimiętka zwyczajna cytrynowa

Nepeta cataria var. citriodora

VI–X

bylina

4

wyka ptasia

Vicia cracca

VI–IX

bylina

5

cieciorka pstra

Coronilla varia

V–VII

bylina

6

koniczyna łąkowa

Trifolium pratense

V–IX

bylina

Opracowanie własne: Maria Janicka.

Okrajki ozdobne 5

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych e-Prenumeratorów

dr Maria Janicka
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Literatura [na www.pasieka24.pl]

Brzeg A., (2005) Zespoły kserotermofilnych ziołorośli okrajkowych z klasy Trifolio-Geranietea sanguinei Th. Müller 1962 w Polsce. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.

Grime J. P., (2001) Plant strategies, vegetation processes and ecosystem properties. J. Wiley & Sons, Ltd, Chichester.

Janicka M., (2017) Tworzenie siedlisk zastępczych jako metoda ochrony usług ekosystemów. [w:] M. Ptak, E. M. Szymański, S. Zaremba-Warnke (red.), Wybrane aspekty usług ekosystemowych. Wyd. Towarzystwo Naukowe Jakość i Środowisko, Jelenia Góra: 123–133.

Kujawa K., Bernacki Z., Arczyńska-Chudy E., Janku K., Karg J., Kowalska J., Oleszczuk M., Sienkiewicz P., Sobczyk D., Weyssenhoff H., (2018) Kwietne pasy: rzadko stosowane w Polsce narzędzie wzmacniania integrowanej ochrony roślin uprawnych oraz zwiększania różnorodności biologicznej na terenach rolniczych. Progress in Plant Protection 58(2): 115–128.

Lipiński M., (2010) Pożytki pszczele. Zapylanie i miododajność roślin, PWRiL, Wyd. Sądecki Bartnik, Warszawa – Stróże.

Matuszkiewicz W., (2008) Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, PWN, Warszawa.

Pfiffner L., Jamar L., Cahenzli F., Korsgaard M., Swiergiel W., Sigsgaard L. 2018. Pasy kwiatowe – narzędzie pomagające regulować populację szkodników w sadach jabłoniowych. Funkcjonalna agro-bioróżnorodność. Poradnik techniczny 2018/Nr 1117.

Prach K., Jongepierová I., Řehounková K. 2013. Large-scale restoration of dry grasslands on ex-arable land using a regional seed mixture: establishment of target species. Restoration Ecology 21: 33–39.


 Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"


Czym jest ePrenumerata? ePrenumerata to pełny dostęp do książek i numerów czasopisma „Pasieka” w aplikacji mobilnej oraz w serwisie w www.pasieka24.pl Wszystkie numery czasopisma „Pasieka” oraz książek w „Biblioteczce...

Prenumerata „Pasieki” Czasopismo „Pasieka” to pismo dla pszczelarzy z pasją. Wydawane jako dwumiesięcznik w ciągu roku ukazuje się 6 numerów. Prenumerata roczna obejmuje 6 kolejnych...

Ostatnio dodane

Titanie i kwakanie – nie tak oczywiste Zdjęcie: Kairon Gnothi...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 13-07-2020

Paragwajskie pasieki płoną Obraz: mybona. Pożary lasów, które pojawiły się w...

ze świata

Wielińska Agnieszka - avatar Wielińska Agnieszka, 09-07-2020

Austriacy przyjaźni pszczołom Zdjęcie: miasteczko Hallstatt w Górnej Austrii. Autor: Standret...

ze świata

Wielińska Agnieszka - avatar Wielińska Agnieszka, 09-07-2020

W gminie Bałtów zniszczono ponad 150 uli Zdjęcie: Krzysztof Kozłowski. Jak...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 08-07-2020

Pszczelarskie przysłowia ludowe na najgorętszy dzień w roku Zdjęcie: bearfotos, freepik. Na...

ze świata

Wielińska Agnieszka - avatar Wielińska Agnieszka, 07-07-2020

Prokuratura zajmie się ministrem Ardanowskim Zdjęcie: sergiign, freepik. W 2018 roku...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 06-07-2020

IJHARS kontroluje targi i sklepy Zdjęcie: Anna i Stanisław Góralowie...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 03-07-2020

Komunikat w sprawie APIRogów Autor: jannoon028 Szanowni Państwo, Leśny Zakład Doświadczalny SGGW...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 03-07-2020

Aborygeni wykorzystywali wosk i propolis do tworzenia sztuki naskalnej Zdjęcie:...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 02-07-2020