fbpx

NEWS:

w wydaniu tradycyjnym (papierowym) strona: 14

Insektagedon – czy pszczoły przetrwają?

Na całym świecie można obserwować drastyczne zmniejszanie populacji owadów. To przerażające zjawisko zyskało nawet własną nazwę – insektagedon. Naukowcy alarmują, że utrata różnorodności i obfitości owadów wywoła kaskadowy wpływ na zależności obserwowane w całych ekosystemach, jak: zachwianie stabilności łańcuchów pokarmowych czy też problemy związane z zapewnieniem optymalnego zapylania roślin.


Pszczoła miodna. Fot. USGS Bee Inventory and Monitoring Lab

Niedawno w Niemczech, podczas wykonywania rutynowych prac polegających na monitoringu obszarów chronionych, naukowcy stwierdzili, że w ciągu 27 lat badań tych samych terenów, liczebność populacji owadów spadła o 76%, a w połowie lata spadek dotyczący biomasy owadów latających wynosił nawet 82% [Hallmann i in. 2017].

Spadek liczebności populacji owadów, widoczny w całym sezonie wegetacyjnym i niezależny od typu siedliska lub krajobrazu, sugeruje, że należy wziąć pod uwagę jakieś czynniki, które na dużą skalę zwiększają wymieranie owadów. Jednocześnie nikt nie jest w stanie wskazać jednej przyczyny tego zjawiska.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów


Larwa małego chrząszcza ulowego. Fot. USGS Bee Inventory and Monitoring Lab

Oczywiście, o same pszczoły miodne i o utrzymanie ich liczebności dbają pszczelarze, dlatego traktowane są one podobnie jak zwierzęta gospodarskie. Jednak wszystkie te czynniki, które negatywnie wpływają na dzikie owady, również negatywnie wpływają na pszczoły i niestety wymieranie rodzin pszczelich to zjawisko na skalę globalną, obserwowane również w Polsce.

Chociaż niektórzy twierdzą, że za spadek liczebności pszczół miodnych odpowiedzialni są sami pszczelarze, którzy prowadzą zbyt „rabunkową” gospodarkę pasieczną lub po prostu nie mają doświadczenia. Takie podejrzenia były również początkowo kierowane w stronę pszczelarza z Florydy, który w 2006 r. stracił 90% rodzin pszczelich.

Najpierw twierdzono, że stracił rodziny przez brak biegłości w sztuce pszczelarskiej, jednak później okazało się, że ma on wieloletnie doświadczenie w gospodarce pasiecznej. Gdy po nim podobne „dziwne” przypadki zaczęli zgłaszać inni pszczelarze z tych terenów, zaczęto mówić o „zespole masowego ginięcia pszczoły miodnej” (Colony Collapse Disorder, CCD).

CCD

Zacznijmy od początku. Pierwsze przypadki przypominające symptomy opisywane dzisiaj jako „zespół masowego ginięcia pszczoły miodnej” zostały udokumentowane już w 1869 r. [Robyn 2010, Lester 2007].

Wtedy mówiono o „chorobie znikających pszczół”, „wiosennej chorobie”, „chorobie majowej”, czy też „zapaści jesiennej”. Pierwsze dobrze udokumentowane zdarzenie tego typu miało miejsce w 1906 r. wśród rodzin pszczelich utrzymywanych na Isle of Wight, wyspie należącej do archipelagu Wysp Brytyjskich, oddzielonej od brytyjskiego wybrzeża cieśniną Solent.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

ej, odpornej rasy pszczół, znanej dzisiaj jako pszczoły Buckfast.

Istnieje wiele czynników powodujących pogarszanie się stanu zdrowia pszczół miodnych, które mogą być odpowiedzialne za CCD. Między innymi należą do nich: pasożyty, choroby wirusowe, bakteryjne i grzybowe, niedożywienie pszczół powodowane przez monokultury oraz niewłaściwe stosowanie pestycydów.

Ze względu na dużą szkodliwość, w 2018 r. Unia Europejska zakazała stosowania trzech pestycydów: imidaklopridu, klotianidyny i tiametoksamu. Obecnie we Francji nie można dodatkowo stosować tiaklopridu i acetamipridu.

Być może dodatkowe obostrzenia wprowadzono dlatego, że to właśnie w tym kraju europejskim obserwowano pierwsze masowe zatrucia pszczół pestycydami w latach 1994-1998 [Holder i in. 2018].

Jak niebezpieczne są pestycydy, można było również niedawno zobaczyć w Rosji, gdzie w lipcu 2019 r. wyginęło 60% pszczół, olbrzymie straty notowano aż w 30 regionach i to właśnie niekontrolowane stosowanie oprysków było ich powodem.


Varroa destructor. Fot. USGS Bee Inventory and Monitoring Lab

Warroza

Równie dużą rolę w wymieraniu rodzin pszczelich przypisuje się najeźdźcom z południowo-wschodniej Azji, takim jak: Varroa destructor, Vespa velutina czy też Nosema ceranae.

Roztocz dręcz pszczeli (Varroa destructor) początkowo był włączony w obręb Varroa jacobsoni, ale analizy genetyczne wykazały, że jest to nowy, bardziej groźny dla pszczół pasożyt. Pierwotnie występował tylko w Azji, na pszczole wschodniej (Apis cerana), jednak obecnie jest spotykany na całym świecie, z wyłączeniem Australii i niektórych wysp Pacyfiku.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

Szerszeń azjatycki

Vespa velutina, nazywany też azjatyckim lub żółtonogim szerszeniem, został przypadkowo sprowadzony w przesyłce z ceramiką z Chin do południowej Francji i rozprzestrzeniła się momentalnie w krajach Europy Zachodniej, takich jak: Hiszpania, Portugalia, Belgia i Włochy.

W roku ubiegłym dotarła do Niemiec i duże jej skupisko wykryto w Hesji, 450 km od polskiej granicy. Zagrożenie, że niedługo dotrze do Polski, jest niestety realne. Szerszeń azjatycki ma 25-30 mm długości, jego odwłok jest przeważnie czarny, z wyjątkiem czwartego segmentu, który ma kolor żółty, głowę ma pomarańczową z dwoma brązowoczerwonymi złożonymi oczami, jego odnóża są żółte, dlatego też nazywany jest żółtonogim szerszeniem.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

Nosema

Nosema ceranae przywędrowała z Tajwanu i jest sprawcą tzw. nosemozy C. Obecnie w naszym klimacie nosemoza pszczół miodnych powodowana jest przez dwa gatunki, tj. N. apis i N. ceranae. Pierwszy opis nosemozy pochodzi z 1909 r. [Zander].

Początkowo w naszym klimacie choroba ta powodowana była wyłącznie przez N. apis i pszczoły dosyć dobrze radziły sobie z chorobą powodowaną przez tego pasożyta. W 1996 r. opisano nowy gatunek N. ceranae [Fries i in. 1996] porażający pszczoły wschodnie (A. cerana), które występują endemiczne w gorącym i wilgotnym klimacie Azji. Pierwsze naturalne zakażenie pszczoły miodnej powodowane przez N. ceranae odnotowano wśród pszczół utrzymywanych na Tajwanie [Huang 2005]. Gdy tylko pasożyt „przeskoczył” na nowego gospodarza, czyli naszą pszczołę miodną, to momentalnie, praktycznie w ciągu 10 lat, rozprzestrzenił się na całym świecie.

Szybko infekcja była wykryta w Europie [Higes i in. 2006], w tym również w Polsce [Topolska i Kaprzak 2007]. Choroba wywoływana przez N. apis określana jest jako nosemoza typu A, natomiast przez N. ceranae jako nosemoza C lub „sucha” [Higes i in. 2010, Ptaszyńska i Mułenko 2013]. Pszczelarze mogą obserwować objawy nosemozy A, gdyż po zakażeniu pszczoły mają biegunkę. Natomiast objawów takich nie ma w przypadku zakażenia N. ceranae. Jednak w naszym klimacie najczęstsze są zakażenia mieszane, wywoływane przez obydwa patogeny.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

Żuczek ulowy

Innym groźnym pasożytem pszczół, który przywędrował z Afryki, jest mały żuczek ulowy (Aethina tumida). W 1998 r. stwierdzono jego obecność w pasiekach na Florydzie, skąd rozprzestrzenił się na kolejne stany USA, prowincje Kanady oraz Amerykę Środkową. Został również zawleczony do Australii. W roku 2004 znaleziono go w Portugalii w transporcie matek pszczelich ze Stanów Zjednoczonych.


Mały chrząszcz ulowy. Fot. USGS Bee Inventory and Monitoring Lab

Żeby przeciwdziałać jego rozpowszechnieniu, wszystkie rodziny w pasiece docelowej zostały zniszczone, a otaczająca gleba została poddana działaniu środka owadobójczego. Podjęte wtedy działania opóźniły inwazję żuczka w Europie o 10 lat. W 2014 r. odnaleziono pierwsze porażone rodziny w południo-zachodnich Włoszech, w mieście portowym Gioia Tauro.

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

Wszystkie te gatunki inwazyjne momentalnie rozprzestrzeniają się na całym świecie, korzystając z nowych środków transportu, jakie oferuje im człowiek. Niekontrolowany handel pszczołami i matkami pszczelimi na pewno sprzyja szybkiemu rozprzestrzenianiu się pasożytów różnego typu, prowadząc do wymierania całych rodzin pszczelich.

Ogólnie podaje się trzy główne przyczyny ginięcia pszczół miodnych, których synergistyczny efekt tak drastycznie wpływa na te cenne owady, są to:

zablokowane [...] - część treści ukryta, w całości dostępna tylko dla zalogowanych ePrenumeratorów

Dr hab. Aneta A. Ptaszyńska, prof. UMCS
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Literatura:

Bailey L. 2002. The Isle of Wight Disease. Central Association of Bee-Keepers; Poole, UK. 11 pp.

Benton T.G., Bryant D.M., Cole L., Crick H.Q. 2002. Linking agricultural practice to insect and bird populations: a historical study over three decades. Journal of Applied Ecology; 39:673-687.

Chemurot M. Smet L., Brunain M., De Rycke R., de Graaf D.C. 2017. Nosema neumanni n. sp. (Microsporidia, Nosematidae), a new microsporidian parasite of honeybees, Apis mellifera in Uganda. Europ. J Protistol., 61: 13-19.

"Colony Collapse Disorder Progress Report". United States Department of Agriculture. June 2010. Retrieved 24 May 2012.

Cuthbertson A.G.S., Wakefield M.E., Powell M.E, Marris G., Anderson H., Budge G.E., Mathers J.J., Blackburn L.F., Brown M.A. 2013. The Small hive beetle Aethina tumida: A review of its biology and control measures. Current Zoology 59, 644–653,

Fries I., Feng F., Silva A.D., Slemenda S.B., Pieniazek N.J. 1996. Nosema ceranae n. sp. (Microspora, Nosematidae), morphological and molecular characterization of a microsporidian parasite of the Asian honey bee Apis cerana (Hymenoptera, Apidae). Eur J Protistol. 32, 356–365.

Hallmann C.A., Foppen R.P., van Turnhout C.A., de Kroon H., Jongejans E. 2014. Declines in insectivorous birds are associated with high neonicotinoid concentrations. Nature; 511:341-343.

Hallmann C.A., Sorg M., Jongejans E., Siepel H., Hofland N., Schwan H., et al. 2017. More than 75 percent decline over 27 years in total flying insect biomass in protected areas. PLoS ONE; 12: e0185809.

Higes M., Martín R., Meana A. 2006. Nosema ceranae, a new microsporidian parasite in honey bees in Europe. J Invertebr Pathol. 92, 93-95.

Higes M., Martín-Hernández R., Meana A. 2010. Nosema ceranae in Europe: an emergent type C nosemosis. Apidologie. 41, 375-392.

Holder P.J., Jones A., Tyler Ch.R, Cresswell J.E. 2018. Fipronil pesticide as a suspect in historical mass mortalities of honey bees. Proceedings of the National Academy of Sciences 115, 13033–13038.

Huang W.F., Jiang J.H., Wang C.H. 2005. Nosema ceranae infection in Apis mellifera. 38th Annual Meeting of Society for Invertebrate Pathology, Anchorage, Alaska.

Lester B. 2007. Mystery of the dying bees. Cosmos Online. Archived from the origin.

Monceau K., Bonnard O., Thiéry D. 2014. Vespa velutina: a new invasive predator of honeybees in Europe. J Pest Sci 87, 1–6.

Muñoz P.T., Torres F.P., Megías A.G. 2015. Effects of roads on insects: a review. Biodivers Conserv 24, 659–682.

Neumann P., Carreck N.L. 2010. Honey bee colony losses. J Apicul. Res. 49: 1–6.

Ptaszyńska A.A., Borsuk G., Anusiewicz M., Mułenko W. 2012. Location of Nosema spp. spores within body of honey bee. Medycyna Weterynaryjna, 68, 618-62.

Ptaszyńska A.A., Mułenko W. 2013. Wybrane aspekty budowy, taksonomii oraz biologii rozwoju mikrosporydiów z rodzaju Nosema. Medycyna 69, 716-726.

Ramsey S.D., Ochoa R., Bauchan G., Gulbronson C., Mowery J.D., Cohen A., Lim D., Joklik J., Cicero J.M., Ellis J.D., Hawthorne D., vanEngelsdorp D. 2019. Varroa destructor feeds primarily on honey bee fat body tissue and not hemolymph. Proceedings of the National Academy of Sciences 116, 1792–1801.

Robyn M. Underwood; Dennis van Engelsdorp. 2010. Colony Collapse Disorder: Have We Seen This Before? The Pennsylvania State University, Department of Entomology. Retrieved 2 May 2010.

Sánchez-Bayo F., Wyckhuys K. A.G., 2019. Worldwide decline of the entomofauna: A review of its drivers. Biological Conservation 232, 8 DOI: 10.1016/j.biocon.2019.01.020

Thomas JA, Telfer MG, Roy DB, Preston CD, Greenwood J, Asher J, et al. 2004. Comparative losses of British butterflies, birds, and plants and the global extinction crisis. Science, 303:1879-1881.

Topolska G., Kasprzak S. 2007. First cases of Nosema ceranae infection in bees in Poland. Medycyna weterynaryjna 63: 1504-1506.

Zander E. 1909. Tierische Parasiten als Krankenheitserreger bei der Biene. Münchener Bienenzeitung 31: 196–204.


 Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"


Czym jest ePrenumerata? ePrenumerata to pełny dostęp do książek i numerów czasopisma „Pasieka” w aplikacji mobilnej oraz w serwisie w www.pasieka24.pl Wszystkie numery czasopisma „Pasieka” oraz książek w „Biblioteczce...

Prenumerata „Pasieki” Czasopismo „Pasieka” to pismo dla pszczelarzy z pasją. Wydawane jako dwumiesięcznik w ciągu roku ukazuje się 6 numerów. Prenumerata roczna obejmuje 6 kolejnych...

Ostatnio dodane

Miód a podatek cukrowy Zdjęcie: freepik. Podatek, który w założeniu ma...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 17-09-2020

Kradzież ramek z czerwiem Zdjęcie: freepik. Nieznany sprawca systematycznie zabierał z...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 16-09-2020

Niemcy - spadek produkcji miodu Zdjecie: Alexgrec, freepik. W Niemczech tegoroczne...

ze świata

Wielińska Agnieszka - avatar Wielińska Agnieszka, 16-09-2020

Kosił łąkę kwietną na karmę dla królików Zdjęcie: Jarosław Gerczak. Jarosław...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 14-09-2020

W Szczecinie stanęła pierwsza miejska barć Zdjęcie: Materiały miasta Szczecin. Prawdziwa...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 14-09-2020

Konkurs nr 2 w ramach akcji Korona dla Pszczół Zdjęcie:...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 10-09-2020

Mecz na ostrzu… żądła Zdjęcie: freepik. W zeszłą sobotę Chorwacja grała...

ze świata

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 09-09-2020

Czy rzeczoznawcy chorób pszczelich pomogą weterynarzom? Zdjęcie: Wydawnictwo Pasieka. Rzeczoznawca chorób pszczół...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 08-09-2020

Darmowy pszczelarski Kwalifikacyjny Kurs Zawodowy Zdjęcie: Wydawnictwo Pasieka. W Zespole Szkół...

z Polski

Walerowicz Martyna - avatar Walerowicz Martyna, 08-09-2020