Tytułem wstępu: Botaniczne vademecum pszczelarza
Opisując rośliny, nie sposób nie odwołać się do choć minimalnej wiedzy botanicznej i fachowej terminologii. Niektóre pojęcia są bardzo intuicyjne, inne wymagają pewnych wyjaśnień, dlatego też pozwoliłam sobie na przedstawienie krótkiego, botanicznego „abc”, które pozwoli Czytelnikowi łatwiej zrozumieć przedstawione w niniejszej książce treści.
Nazewnictwo roślin
W naturze ludzkiej leży chęć porządkowania świata i wszystkiego co na nim żyje. Przejawem tego jest m.in. fakt opisywania, nazywania i grupowania organizmów roślinnych (i zwierzęcych) oraz ich klasyfikowania, czym zajmuje się jeden z działów botaniki – systematyka. Podstawową jednostką taksonomiczną jest gatunek (na całym świecie poznano ok. 391 tys. gatunków roślin naczyniowych, a każdego roku odkrywanych lub opisywanych jest ok. 2 tys. nowych), dla określenia którego – już od czasów Karola Linneusza – stosuje się podwójne nazewnictwo. Pierwszy człon wskazuje na nazwę rodzajową np. Asclepias – trojeść, drugi tzw. epitet charakteryzuje gatunek np. Asclepias syriaca – trojeść amerykańska. Nazwie gatunkowej towarzyszy cytat, czyli nazwisko autora/ów (najczęściej pisane skrótowo), który pierwszy ważnie opublikował nazwę danego gatunku np. Asclepias syriaca L. (L. = Linneusz). W nomenklaturze botanicznej powszechnie stosowany jest język łaciński, dzięki czemu zyskuje on rangę języka międzynarodowego, rozumianego na całym świecie przez botaników i innych znawców roślin. Łacińskie nazwy gatunków ujętych w niniejszej książce zostały przyjęte na podstawie wykazu roślin dostępnego na stronie World Flora Online
(https://wfoplantlist.org/plant-list), natomiast ich polskie odpowiedniki podawane są za Mirkiem i wsp. (2002). Poszczególne gatunki roślin charakteryzujące się wspólnym pochodzeniem i podobnymi cechami grupowane są w rodziny, a te z kolei w wyższe jednostki taksonomiczne. W Polsce najliczniej reprezentowana jest rodzina astrowatych (Asteraceae), wiechlinowatych (Poaceae) i różowatych (Rosaceae).
Podział roślin
W zależności od budowy i trwałości pędów oraz cyklu rozwojowego, rośliny dzielą się na zielne (o niezdrewniałych łodygach okrytych jednowarstwową tkanką nazywaną epidermą) i drzewiaste (o zdrewniałych, okrytych wielowarstwowym korkiem łodygach). W klimacie umiarkowanym najbardziej rozpowszechnioną grupą roślin są byliny (stanowią 70% ogółu roślin), następnie rośliny zielne jednoroczne (~20%) i rośliny drzewiaste (~10%).
Rośliny zielne
- Jednoroczne – ich wzrost i rozwój obejmuje jeden sezon wegetacyjny; po wydaniu owoców i nasion giną (np. facelia błękitna).
- Dwuletnie – ich cykl życiowy trwa dwa sezony wegetacyjne; w pierwszym roku wykształcają rozetę przyziemnych liści i organy spichrzowe (w których gromadzą materiały zapasowe), w drugim roku – dzięki zgromadzonym materiałom (np. w korzeniu – marchew, łodydze – kapusta,) formują kwiaty, a później owoce wraz z nasionami i wówczas giną (np. żmijowiec zwyczajny).
- Byliny – to rośliny wieloletnie. Rosną kilka, kilkanaście lat, na ogół corocznie kwitną i wydają owoce. Przed zimą ich pędy nadziemne na ogół zamierają, zaś wiosną z pąków znajdujących się na organach przetrwalnikowych (cebulach, kłączach ect.) wyrastają nowe (np. u dzielżana ogrodowego).
Rośliny drzewiaste
- Drzewa – są roślinami długowiecznymi, najczęściej osiągającymi duże rozmiary. Ich pąki okrywają łuski, dzięki czemu mogą przetrwać niekorzystny okres zimy. Kwitną i owocują wielokrotnie (jak np. robinia akacjowa).
- Krzewy – to rośliny wieloletnie bez głównego pnia oraz o mniejszych rozmiarach w porównaniu z drzewami (np. irga błyszcząca).
- Krzewinki – rośliny wieloletnie o niewielkich rozmiarach, czasem tworzące gęste zarośla. Całe pędy, bądź ich dolne części drewnieją (np. wrzos zwyczajny).
Biorąc pod uwagę usytuowanie pąków odnawiających (zimujących) względem powierzchni gleby oraz sposobu ich ochrony podczas spoczynku w krytycznej porze roku (zimą lub w okresach suszy), wyodrębniono różne formy życiowe roślin. Omawianie ich w ramach niniejszej publikacji nie jest konieczne, niemniej chciałabym wspomnieć o pnączach (wiele z nich to rośliny pożytkowe), do których zalicza się zarówno rośliny jednoroczne, jak i wieloletnie. Wszystkie mają długie, wiotkie pędy (jeśli są one zdrewniałe, wówczas takie pnącza, nazywane są lianami) i dlatego wymagają podpór, wokół których owijają się lub po nich wspinają – najczęściej za pomocą korzeni czepnych (bluszcz pospolity) lub wąsów czepnych (np. winobluszcz trójklapowy).
Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"
Rośliny pożytkowe
- Spis roślin miododajnych
- Tytułem wstępu
- Tytułem wstępu: Botaniczne vademecum pszczelarza
- Tytułem wstępu: Morfologia roślin
- Tytułem wstępu: Kwiaty i kwiatostany
- Tytułem wstępu: Liście
- Tytułem wstępu: Owoce
- Tytułem wstępu: Rozmnażanie roślin
- Tytułem wstępu: O nektarze i pyłku słów kilka
- Tytułem wstępu: Klasyfikacja pożytków
- Pożytki wczesnowiosenne: Rośliny kwitnące w III-IV
- Pożytki wczesnowiosenne: Byliny dziko rosnące
- Pożytki wczesnowiosenne: Byliny ozdobne
- Pożytki wczesnowiosenne: Krzewinki i półkrzewy ozdobne
- Pożytki wczesnowiosenne: Krzewy dziko rosnące
- Pożytki wczesnowiosenne: Krzewy ozdobne
- Pożytki wczesnowiosenne: Drzewa dziko rosnące
- Pożytki wczesnowiosenne: Drzewa ozdobne
- Pożytki wiosenne: Rośliny jednoroczne i dwuletnie dziko rosnące
- Pożytki wiosenne: rośliny jednoroczne uprawne
- Pożytki wiosenne: rośliny dwuletnie ozdobne
- Pożytki wiosenne: Byliny dziko rosnące
- Pożytki wiosenne: Byliny ozdobne
- Pożytki wiosenne: Krzewy dziko rosnące
- Pożytki wiosenne: Krzewy ozdobne
- Pożytki wiosenne: Krzewy uprawne
- Pożytki wiosenne: Drzewa dziko rosnące
- Pożytki wiosenne: Drzewa ozdobne
- Pożytki wiosenne: Drzewa uprawne
- Pożytki wiosenne: Pnącza ozdobne
- Pożytki wczesnoletnie: Rośliny jednoroczne dziko rosnące
- Pożytki wczesnoletnie: Rośliny jednoroczne ozdobne
- Pożytki wczesnoletnie: Rośliny jednoroczne uprawne
- Pożytki wczesnoletnie: rośliny dwuletnie dziko rosnące
- Pożytki wczesnoletnie: Rośliny dwuletnie uprawne
- Pożytki wczesnoletnie: rośliny dwuletnie ozdobne
- Pożytki wczesnoletnie: Byliny dziko rosnące
- Pożytki wczesnoletnie: Byliny ozdobne
- Pożytki wczesnoletnie: Byliny uprawne
- Pożytki wczesnoletnie: Krzewinki i półkrzewy dziko rosnące
- Pożytki wczesnoletnie: Krzewy dziko rosnące
- Pożytki wczesnoletnie: Krzewy ozdobne
- Pożytki wczesnoletnie: Krzewy uprawne
- Pożytki wczesnoletnie: Drzewa dziko rosnące
- Pożytki wczesnoletnie: Drzewa ozdobne
- Pożytki pełni lata: Rośliny jednoroczne dziko rosnące
- Pożytki pełni lata: Rośliny jednoroczne ozdobne
- Pożytki pełni lata: Rośliny jednoroczne uprawne
- Pożytki pełni lata: Rośliny dwuletnie dziko rosnące
- Pożytki pełni lata: Rośliny dwuletnie ozdobne
- Pożytki pełni lata: Rośliny dwuletnie uprawne
- Pożytki pełni lata: Byliny dziko rosnące
- Pożytki pełni lata: Byliny ozdobne
- Pożytki pełni lata: Byliny uprawne
- Pożytki pełni lata: Krzewinki i półrzewy dziko rosnące
- Pożytki pełni lata: Krzewinki i półkrzewy ozdobne
- Pożytki pełni lata: Krzewinki i półrzewy uprawne
- Pożytki pełni lata: Krzewy ozdobne
- Pożytki pełni lata: Drzewa dziko rosnące
- Pożytki pełni lata: Drzewa ozdobne
- Pożytki pełni lata: Pnącza
- Pożytki późnoletnie: Rośliny jednoroczne ozdobne
- Pożytki późnoletnie: Rośliny jednoroczne uprawne
- Pożytki późnoletnie: Rośliny jednoroczne dziko rosnące
- Pożytki późnoletnie: Rośliny dwuletnie dziko rosnące
- Pożytki późnoletnie: Rośliny dwuletnie uprawne
- Pożytki późnoletnie: Rośliny dwuletnie ozdobne
- Pożytki późnoletnie: Rośliny dwuletnie uprawne
- Pożytki późnoletnie: Byliny dziko rosnące
- Pożytki późnoletnie: Byliny ozdobne
- Pożytki późnoletnie: Byliny uprawne
- Pożytki późnoletnie: Krzewy ozdobne
- Pożytki późnoletnie: Pnącza ozdobne
- Pożytki późnoletnie: Drzewa ozdobne
- Pożytki późnoletnie: Drzewa dziko rosnące
- Pożytki późnoletnie: Krzewinki
- Pożytki jesienne: Rośliny jednoroczne ozdobne
- Pożytki jesienne: Byliny dziko rosnące
- Pożytki jesienne: Byliny ozdobne
- Pożytki jesienne: Krzewinki i półkrzewy dziko rosnące
- Pożytki jesienne: Krzewinki i półkrzewy ozdobne
- Pożytki jesienne: Krzewy ozdobne
- Pożytki jesienne: Pnącza dziko rosnące