NEWS:

Brak zdjęcia autora artykułu Administrator
Prezentujemy Państwu założenia nowatorskiego projektu badawczego z Gminy Drwinia, którego celem jest stworzenie precyzyjnej listy gatunków miododajnych zapewniających wsparcie pszczołom przez cały sezon wegetacyjny.

PREFERENCJE POKARMOWE OWADÓW ZAPYLAJĄCYCH – projekt badawczy

Coraz większe monokultury i chemizacja rolnictwa drastycznie ograniczają naturalną bazę pokarmową naszych pszczół, co bezpośrednio przekłada się na ich niższą odporność oraz mniejszą produkcję miodu. Kluczem do poprawy tej sytuacji mogą stać się pasy kwietne, jednak aby były one skuteczne, muszą składać się z roślin realnie preferowanych przez owady. Prezentujemy Państwu założenia nowatorskiego projektu badawczego z Gminy Drwinia, którego celem jest stworzenie precyzyjnej listy gatunków miododajnych zapewniających wsparcie pszczołom przez cały sezon wegetacyjny. Artykuł ten publikujemy nie tylko ze względu na jego wartość merytoryczną dla każdego pszczelarza, ale także jako apel o wsparcie – ta ważna inicjatywa, która będzie realizowana przez 7 osób, w tym 5 pracowników naukowych, a merytoryczną i finansową część projektu będzie koordynować Polska Fundacja Ochrony Dzikich Zwierząt, poszukuje sponsorów gotowych sfinansować badania, które w przyszłości mogą zrewolucjonizować sposób dbania o pożytki w całym kraju.

Tytuł projektu badawczego:

„Preferencje pokarmowe owadów zapylających względem różnych gatunków kwiatów na siedliskach marginalnych w Gminie Drwinia, woj. małopolskie”.

Uzasadnienie realizacji projektu. Obecnie na terenach użytkowanych rolniczo obserwuje się spadek stopnia bioróżnorodności gatunkowej owadów zapylających. Jedną z głównych przyczyn tego zjawiska jest stosowanie na szeroką skalę chemicznych środków ochrony uprawianych gatunków flory oraz powstanie dużych obszarów monokultur rolniczych. W jednorocznych uprawach rolnych spowodowało to ograniczenie powierzchni występowania dzikich gatunków miododajnych rosnących głównie na tzw. siedliskach marginalnych obejmujących tereny nieużytkowane rolniczo, do których między innymi zalicza się miedze śródpolne oraz pobocza dróg gruntowych, rowów melioracyjnych i naturalnych cieków wodnych. Stanowią one bazę pokarmową i całoroczne ostoje owadów zapylających. Efektem tych negatywnych zmian jest spadek liczebności i gatunków owadów zapylających, który na terenach użytkowanych rolniczo ogranicza wysokość produkcji wszystkich owadopylnych gatunków.

Duże powierzchnie monokultur rolniczych zwiększyły odległości pomiędzy siedliskami marginalnymi. W rezultacie nastąpił wzrost długości przelotów pszczół pomiędzy pasieką, a siedliskami marginalnymi gdzie występują gatunki miododajne. Powoduje to zwiększenie energetycznych kosztów przelotów co wpływa na spadek produkcji miodu oraz obniża kondycję i odporność pszczół na choroby.

Ze względów ekonomicznych nie jest możliwe ograniczenie ilości stosowanych chemicznych środków ochrony uprawianych roślin lub zmniejszenie powierzchni monokultur rolniczych. Dlatego jedynym rozwiązaniem zwiększającym produkcję nektaru i pyłku kwiatowego oraz całoroczną powierzchnię ostoi owadów zapylających jest tworzenie tzw. pasów kwietnych, których zakładanie jest dotowane finansowo w ramach programów rolno-środowiskowych (Fot. 1).

Fot. 1. Pas kwietny założony na terenach Republiki Czeskiej (Janiszewski i Hanzal 2022).

Powinny to być powierzchnie o szerokości kilkunastu metrów, rozmieszczone równomiernie na obszarach jednorocznych upraw rolnych i przylegające do wybranych siedlisk marginalnych. Ich skład należy formować poprzez wprowadzenie kwitnących gatunków dwuliściennych roślin jednorocznych i bylin. Pasy kwietne podnoszą bioróżnorodność i liczebność owadów zapylających, jeśli kwiaty występujących tam gatunków są dla nich atrakcyjne jako pokarm, a wysoki poziom kwiecistości jest utrzymywany w ciągu całego sezonu wegetacyjnego.

Dlatego celem niniejszego projektu badawczego jest stworzenie listy gatunków miododajnych kwitnących w poszczególnych miesiącach sezonu wegetacyjnego, które są preferowane jako pokarm przez pszczoły, trzmiele i motyle. Projekt będzie realizowany przez 7 osób, w tym 5 pracowników naukowych. Merytoryczną i finansową część projektu będzie koordynować założona w roku 1992 Polska Fundacja Ochrony Dzikich Zwierząt, NIP 6761243558, Regon 351509335.

Teren badań:

Gmina Drwinia jest położona w północnej części województwa małopolskiego. Obszary rolnicze są tam zlokalizowane w widłach Wisły i Raby a ich łączna powierzchnia sięga 3 736 ha, z czego większość (95,6%) przypada na grunty orne. Elementy podziału przestrzennego stanowią głównie śródpolne miedze i drogi gruntowe, gdzie stwierdzono występowanie 88 kwitnących dwuliściennych gatunków jednorocznych i bylin. Na omawianym terenie znajduje się 38 pasiek pszczelich.

Metodyka prac:

Na terenach gruntów ornych zostało już wyznaczonych 20 odcinków miedz śródpolnych i 20 odcinków poboczy dróg gruntowych , z których każdy posiada długość 100 m i szerokość 0,5m. Badania nad preferencjami pokarmowymi owadów zapylających wykona się w ciągu 3 lat (2026 – 2028) podzielonych na 6 etapów. W każdym roku prace będą przeprowadzone w dwóch etapach: kwiecień – maj – czerwiec oraz lipiec – sierpień – wrzesień. Na wyznaczonych odcinkach miedz i poboczy dróg podczas trzykrotnych przemarszów wykonywanych w każdym miesiącu liczone będą kwiaty dwuliściennych gatunków roślin jednorocznych i bylin, a przy pomocy aparatu fotograficznego rejestrować się będzie ich wykorzystanie przez pszczoły, trzmiele i motyle.

Wskaźnik selekcji kwiatów danego gatunku przez pszczoły, trzmiele i motyle (SP) oceni się na podstawie dostępności, tj. udziału w liczebności poszczególnych gatunków kwiatów w sumarycznej liczbie gatunków kwiatów zanotowanych podczas przemarszów (A) oraz wykorzystania, tj. udziału liczebności poszczególnych gatunków kwiatów wykorzystanych przez owady zapylające w łącznej liczbie gatunków kwiatów, na których stwierdzono żerowanie owadów zapylających (B) (SP = B/A). Wartość wskaźnika większa od jedności (SP > 1) powinna wskazywać na preferencje owadów zapylających dla poszczególnych gatunków kwiatów. Statystyczna istotność otrzymanych wskaźników preferencji będzie weryfikowana testem Bailey’a.

Wskaźnik bioróżnorodności terenów rolniczych dla owadów zapylających (BIO) zostanie oceniony na podstawie zagęszczenia kwiatów gatunków preferowanych przez owady zapylające (NP/PA) pomnożonego przez udział liczby kwiatów gatunków preferowanych w ogólnej liczbie kwiatów wszystkich gatunków wykazanych na miedzach i poboczach dróg (NP/NT):

gdzie NP jest liczbą kwitnących gatunków preferowanych przez owady zapylające, PA powierzchnią odcinków miedz i poboczy dróg na których prowadzono badania, NT łączną liczbą wszystkich kwiatów gatunków występujących na miedzach i poboczach dróg.

Potencjalne znaczenie i wykorzystanie uzyskanych wyników w praktyce. Uzyskane wyniki pozwolą na ocenę stopnia bioróżnorodności terenów rolniczych dla populacji pszczół, trzmieli i motyli. Będzie to pierwsza w naszym kraju próba oceny stopnia bioróżnorodności terenów rolniczych dla owadów zapylających wykonana przy pomocy empirycznych pomiarów i analizy statystycznej. Wypracowana koncepcja wskaźnika bioróżnorodności posiada uniwersalny charakter i może zostać stosowana w skali ogólnopolskiej. Niskie wartości wskaźnika bioróżnorodności (BIO) będą wskazywać na potrzebę zwiększenia powierzchni siedlisk marginalnych. Oceniona w ramach niniejszego projektu lista gatunków kwiatów preferowanych przez pszczoły, trzmiele i motyle pozwoli na zakładanie pasów kwietnych, z których owady zapylające będą mogły korzystać przez cały sezon wegetacyjny.

Uzyskane wyniki mogą stanowić tematykę prac magisterskich i doktorskich o charakterze aplikacyjnym. Finansowanie projektu. Całkowity koszt 3-letniego projektu badawczego (lata 2026 – 2028) wynosi 779 328 złotych, z czego na podatek VAT przypada 145 728 złotych. Projekt będzie realizowany w sześciu 3-miesięcznych etapach (por. metodyka prac). Każdy etap powinien być finansowany kwotą 129 888 zł brutto.

Na zakończenie każdego etapu badań będzie wystawiona faktura VAT wraz z merytorycznym sprawozdaniem akceptowanym przez sponsora. Prezentowany projekt badawczy nie uzyskał finansowego wsparcia ze strony Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, oraz krakowskiego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Dlatego obecnie, za pośrednictwem niniejszego artykułu szukamy sponsorów nie związanych z agencjami rządowymi, którzy są gotowi finansować przedstawiony powyżej projekt badawczy lub jego poszczególne etapy. Zainteresowanych wsparciem finansowym naszych badań prosimy o kontakt mailowy (Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.) lub telefoniczny (603 673 503).


Prof. dr hab. Bogusław Bobek Kierownik projektu i Przewodniczący Rady Naukowej Fundacji

 Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"

z Polski


z Polski