Pszczoły potrafią odczytać prosty kod Morse’a

Odkrycia naukowców z Queen Mary University of London rzucają zupełnie nowe światło na możliwości intelektualne pszczół, a konkretnie trzmieli. Okazuje się, że mają zdolności poznawcze, które do tej pory przypisywano niemal wyłącznie kręgowcom, takim jak ssaki naczelne czy ptaki. Badacze udowodnili, że trzmiele potrafią nie tylko precyzyjnie oceniać upływ czasu, ale również uczyć się interpretacji abstrakcyjnych sygnałów świetlnych przypominających uproszczoną wersję alfabetu Morse’a.

W świecie przyrody umiejętność planowania działań na podstawie czasu jest kluczowa dla przetrwania. Wiadomo było, że pszczoły i kolibry potrafią dostosowywać swoje trasy lotu do tempa, w jakim poszczególne rośliny regenerują zapasy nektaru. Czas odgrywa również istotną rolę w komunikacji, czego przykładem jest taniec pszczół miodnych czy sygnały wydawane przez świerszcze, gdzie długość trwania dźwięku przekazuje konkretne informacje o odległościach. Jednak eksperyment przeprowadzony na gatunku Bombus terrestris wykazał znacznie wyższy poziom abstrakcyjnego myślenia i elastyczności układu nerwowego tych owadów.

Aby sprawdzić, czy trzmiele potrafią rozróżniać czas trwania bodźców wizualnych, zespół badawczy pod kierownictwem Alexa Davidsona skonstruował specjalny labirynt. Owady miały za zadanie odnaleźć nagrodę w postaci roztworu cukru umieszczonego przy jednym z dwóch podświetlanych kół. Naukowcy zastosowali prosty system kodowania: krótki błysk światła, czyli umowna „kropka”, oznaczał dostęp do słodkiego pokarmu, natomiast długi błysk, czyli „kreska”, wiązał się z obecnością gorzkiej substancji, której trzmiele unikają. Pozycje sygnałów były nieustannie zmieniane, co wymusiło na owadach całkowite zignorowanie wskazówek przestrzennych i skupienie się wyłącznie na długości trwania impulsu świetlnego.

Trzmiele opanowały naukę skojarzeń niezwykle sprawnie, a większość z nich bezbłędnie wybierała właściwe źródło pokarmu, kierując się czasem trwania błysku w przedziale od pół sekundy do pięciu sekund. Co niezwykle istotne, nawet po usunięciu nagrody w późniejszej fazie testów, owady nadal konsekwentnie podążały za krótkimi sygnałami świetlnymi. Dowodzi to, że ich wybory nie były przypadkowe, lecz wynikały z trwałego zapamiętania i zrozumienia kodu.

Naukowcy podkreślają, że w swoim naturalnym środowisku trzmiele nie mają do czynienia z migającymi światłami, co czyni ich sukces jeszcze bardziej imponującym. Zdaniem ekspertów ta zdolność do przetwarzania czasu mogła wyewoluować jako narzędzie ułatwiające orientację w przestrzeni lub śledzenie ruchu podczas lotu. Inna hipoteza sugeruje, że mechanizm kodowania czasu jest fundamentalną cechą układu nerwowego trzmieli, wynikającą bezpośrednio z właściwości ich neuronów.

Źródło: Davidson, A., Nanda, I., Ong, A., Chittka, L., & Versace, E. (2025). Duration discrimination in the bumblebee Bombus terrestris. Biology Letters, 21(11), 20250440. https://doi.org/10.1098/rsbl.2025.0440

Zamów prenumeratę czasopisma "Pasieka"